مرۆڤ و ژینگەھـ ھەڤدۆستن …
بێوارحسێن زێباری:
مرۆڤ ژینگەھێ دپارێزیت نە ژینگەھـ مرۆڤی د پارێزیت..بێگومان پتریا وەلاتێن پێشکەفتی بخەمل و جوانیا سروشتێ ژینگەھا خوە یێ تازەیە،چونکە خەلک و دەستھەلات پشتەڤان و ھاریکارن ژبو پاراستنا پاقژی یا ژینگەھێ ب تایبەت ل جھێن گەشتوگوزاری باغچە و جھێن گشتی، سەبارەت خزمەتکرنا ژینگەھێ بەشەکە ژوێ چەندێ ژبو گەشکرنا خوشگوزارییا خەلکێ داھاتیەکی باش ژی دگەھیتە دەستھەلاتداریا وان وەلاتێن پێشکەفتی، بەلێ ئەگەر ئەم بخەمل و جوانیا سروشتێ ھەرێما کوردستانێ ژ بنێرین چەند دەڤەرێن جودا جودا بدیمەنێن خوەیێن جوان ڕەنگڤەدانا خوەیا ئەرینی ھەیە سەرەنج ڕاکێشانا گەشتیاران بۆ جھێن گەشتیاری بدیتنا خەمل و جوانیا سرۆشتێ ژینگەھا ھەرێما کوردستانێ یە ھەتا ڕادەیەکێ ژی حکومەتا ھەرێمێ دڤان چەند سالێن دەربازبوویێ گرنگییەکا ھەرەمەزن دایە بو وان جھێن شینواری ئاڤاکرنا ژینگەھەکا ساخلەم ، لەورا لڤێرە ژی یاپێدڤی یە مرۆڤ ژینگەھێ بپارێزن ئەڤە ژی ئەرکەکێ ئەخلاقیە و نیشتیمانی یە ژبۆ پاراستنا خەمل وجوانیا سرۆشتێ دەڤەرێن گونجایێ ل ھەرێما کوردستانێ نە ژینگەھـ دێ مروڤی پارێزن. بابەتێ ژینگەھێ ل وەڵاتێن پێشکەفتیدا بابەتەکێ گرێدایە ب پرۆسا پەروەدێ و فێرکرنێ بابەتێ ژینگەھێ وەک بابەتەکێ زیندی ل باخچێن زارۆکان دھێتە خاندن و دەست پێک د باخچێن زارۆکان ژینگە و پێکھاتێن وێ و ماددیێن پیسکرنا ژینگەھێ چەوانیا کۆنترۆلکرنا پیسبوونا ژینگەھێ ب تیۆری و پراکتیکی گرنگی پێ دھێتە دان، پشترا د قۆناغێن ئاستێن سەرەتای و ناڤەندی و ئامادەی بابەتێ ژینگەی قۆناغ ب قۆناغ گرنگێ پێ دھێتەدان ب شێوازەکێ بەرفرە و وەک زانستەک د پرۆسەیا خاندنێ و فێرکرنی دھێتە خاندن ل قۆناغا زانکۆیێ پشکێن تایبەت ژینگەھێ ل پەیمانگەھ و کۆلێژان ھەنە ساڵانە چەندان فێرخواز دڤان پشکانە دخوینن و دیفرا دبن پسپۆر وەک تەخەکا ڕەوشنبیر د چڤاکیدا د بوارێ ژینگەھێدا کار دکەن بۆ بەڵاڤکرنا ڕەوشنبیریا ژینگەھی. بهلێ ژلایێ ئهم یهكه یا كێمه و ههر دكارین دبێژین نینه ژی بۆ هندێ دڤێت ئهم لسهر خۆ بین و كار بكهین بۆ ڕاگرتنا ژینگهههكێ ساخلهم و پاكژ ،لسەر بنەمایێ پاکژیێ ژی کو زارۆک ژی بەرھەمێ پاشەڕۆژێ یە، لەورا دڤێت ڤان زارۆکان ژی وەک ھەرتشتەکێ دی ل سەر ڕویێ ئەردی ژینگەھەکا ساخلەم و پاكژ بۆ بھێتتە دابینکرن دا ببن بەرھەمەکێ خاوێن د ڤێ ژیانێ دا. ھەروەسا د سیستەمێ دەولەتداریێ و حکومرانێژیدا چەندین دامەزراوەێن تایبەت ب پرسا ژینگەھێ ھەنە و یاسایێن تایبەت لسەر سەرپێچێن ژینگەیێ ھەنە ژبڵی ھەبوونا چەندین ڕێکخراوێن نێڤدەولەتی و ناڤخۆی دبوارێ ھۆشیاریا ژینگەھێ دروستکرن و ئاڤا کرنا چڤاکەکێ ژینگە پارێز. لێرەدا ئەگەر گرنگییەکا تایبەت ب زانستێ ژینگەھێ ب پلانەکا دارشتی وەک زانستێن دیکە بھێتەدان ساڵانە ب ھەزاران قوتابی دێ فێری کهلتووری ژینگە پارێزیێبن دێ بنە پارێزەرێن ژینگەھێ بۆنڤشێن داھاتی. ئەوا گرنگ لێرە ئاماژە پێ بھێتەدان نەبوونا پرۆگرامەکێ خواندنا سەربەخۆیە د بواری(پەروەردا ژینگەھێدا) ل ھەرێما کوردستانێ، نموونە پەروردا ھونەری، ئایینی و نشتیمانی ھەیە ل گشت ئاستێن سەرەتایی، ناڤنجی و ئامادەیی دھێنە خاندن، لێ پشتی راپەرینا بەھارا ١٩٩١ تاکو نھا چ ھزرێن جدی د بوارێ پەروەدا ژینگەی نەھاتینە کرن گرنگی ژی پێ نەھاتیتەدان لەوما دبینین تاکێ کورد ڕەوشنبیریا ژینگەھێ زۆرا ڵاوازە ئانکو ھەر نیە، ئەڤ کەلێنەژی د ژیانا تاکێ کورد ب ڕوناھی دھێتە دیتن، لەوما پێتڤیە لێژنەکا پسپۆر د بوارێ ژینگەھێ بھێتە پێک ئینان بمەرەما دانانا پرۆگرامەکێ دسیستەمێ پەروەردا ھەرێمێ ب ناڤ ونیشانێ (پەروەردا ژینگەھێ) بۆ قۆناغێن خاندنێ ئهو ژی ھەوڵ بھێتەدان ب ناساندنا چەمک و زاراڤێن ژینگەھێ و جۆرێن وی ئەگەرێن پیسکرنا وێ. ھەروەھا ھەول بھێتە دان گرنگی ب ژینگەھا کوردستانێ بھێتەدان ئەو مەترسی ژی بھێنە دەستنیشانکرن کو کارتێکرنێ لسەر ژینگەھا ھەرێمێ دکەن.ئەگەر ژ ڕویەکێ دیڤە بەحسی ژینگەھێ بکەین د بوارێ ئاڤێ دا کو ئاڤ توخمەکێ سەرەکی دھێتە دانان بۆ تشتێ زیندی وەکو داروبار و مرۆڤ گیانەوەران کو ڕۆژانە پێدڤیەکا باش ب ئاڤێ ھەیە ڤانە، نموونە ژی کو ھەر تاکەکەسەکێ ڕۆژێ پێدڤی ب رێژا ٢,٥ لترێن ئاڤێ ھەنە، لەوما پێدڤیە ئەڤ ئاڤە ژی بھێتە پاراستن دا مە ژینگەھەکا پاقژ ھەبیت د ڤێ گەردوونی دا. پرسا ژینگەھێ ژی پرسەکا نویێە کو پتر پیسبوونا ئەردی ب پاشماڤێن گازێ و دووکەلێ و ژناڤبرنا دروباری و دیسان بلند بوونا پلێن گەرمێ کو ئەڤە و چەندبن ئەگەرێن دیتر ژی دبنە ئەگەرێ نەمانا ژینگەھەکا دروست و ساخلەم . دھێتە زانین کو ژینگەھا پاکژ ساخلەمیەکا باش و ئارامییەکێ ددەتە مرۆڤی, لێ بەرۆڤاژی ژی کو ژینگەھا پیس نەخۆشی و نا ئارامییەکێ پەیدا دکەت و دبیتە ئەگەرێ نەساخیێ و پەیدا کرنا وان گرفت و ئاریشێن دروستبوونا پیسبوونا ژبنگەھەکا نە دروست. ھەتا ژینگەھەکا دروست و ساخلەم مە ھەبیت دڤێت مرۆڤ ژی وەکو داروباری نیەتەکا جوان یا پاقژ ھەبیت ئەڤە یا گرنگە بۆ ڕوب ڕوبوونا وان فاکتەرێن کو دبنە ئەگەرێ پیسبوونا ژینگەھێ کو رێگری لێ بێتە کرن. ڕژێما بەعس ژی کارتێکرنەکا زۆر کریە سەر ژینگەھا باشوورێ کوردستانێ کو ئەو زیان ژی پتریا ٣٠ سالان بوویە ھەتا نھا ژی زۆر دەڤەران ئەو پاشماڤە بوونە ئەگەرێ تێکدانی و نەمانا داروباری ل دەڤەرێ وان و سووتنا ئەرێ وان و دیسان ژی کو ژ لایەکێ دیڤە کو ئەو سووتن و کیمیا بارانکرنا ئەردی بوویە ئهگهر ھەتا خەلک کو زۆرداری لێ ھاتییە کرن نەجار بوویە دەست ب ھاڤێژتە دار بڕینی و پەیدا کرنا وان ژبۆ بکارئینێ بۆ خارنێ و کاروبارێن ناڤ مالێ لهوما ئەو ژی ئەگەرەکێ دی بوویە کو ئەڤە دبیتە کارتێکرن ل سەر ژینگەھێ. دیسان بوویە کارتێکرن لسەر تێکدانا ئاڤا کانی و چەم و ژێدەرێن ئاڤێ و ھشکرنێ و و نەمانا باندا و گیاوەران کو ئەڤە دبیتە ئەگەرێ تێکدانا نەمانا جوانی و خەملا سروشتیا ژینگەھێ ، بەلێ کوردا دەست لێ نەبەردان ب رێیا گوند و ھاریکار وان پێکە بوویە سەردەم کو جارەکا دی سرۆشتێ خو یێ جوان و پاکژ ڕابگرن و ل سەر بنەمایەکێ جوان ھەتا نوکە ژی ھەرکەسێ دبیتە کارتێکرە ب ڕێیین جودا جودا دھێتە سزادان بۆ وێ یەکێ کو جارەکا دی نەبیتە ئەگەرێ تێکدانا سرۆشتێ خو ل دهڤهرا خوه. ئهڤه هندهك ئهگهر بوونه كو مه ئاماژه دایه هندێ كو دڤێت خهلكێ مه لسهر كار بكهت بۆ هنێ بكارن ببن ژینگههـ دۆست.
