كەركووك لە نێوان ئاگری سازش، سیاسەت، كوردایەتیدا
كەركووك تەنیا شارێكی ئاسایی نییە، بەڵكو هیوا و ئومێدی نەتەوەیەكە، سەتان ساڵە لە ژێر دەستی داگیركاریدا دانیشتووانی ڕەسەنی ئەم شارە دەچەوسێنرێنەوە، خاك و ئاویان داگیر دەكرێت و لە زێدی خۆیان دەردەكرێن، مێژوویەك ئەنفال و جینۆساید سزای تاوانی كوردبوونی كەركووك و گەرمیان و زۆر لە شار و ناوچەكانی تری كوردستان بوو.
هەمیشە دوژمنانی كورد، كەركووكیان وەك ناوەندی كێشە دەبینی بەرانبەر بە كورد و “دۆزی نەتەوەیی” ئەو شارەی هەمیشە كورد وەك دڵی كوردستان لێیان ڕوانیوە، ئەمڕۆ ئاڵۆزترین گرێكوێرەی كێشەكانی نێوان هەرێمی كوردستان و حكوومەتی فیدراڵی عێراقە، ساڵانێكی دوور و درێژ ڕژێمی بەعس ئەم شارە و ناوچەكانی دەوروبەری تەعریب كرد، لە دوای پرۆسەی ئازادیی عێراقیشەوە هەمان سیاسەت و پڕۆژەی بە تەعریب و تەتریككردنی ئەم شارە بەردەوامیی هەیە.
لە مادەی ١٤٠ی دەستووری عێراقی ساڵی ٢٠٠٥دا ئاماژەی پێ كراوە، پێویستە ناوچە جێناكۆكەكان بە كەركووكیشەوە لە چوارچێوەی یاسا و مادەكانی بۆ یەكلاكردنەوەی كێشەكان دیاری كراوە چارەسەر بكرێت، بەپێی ئەم یاسایە دەبوو لە ٢٠٠٧دا كۆتایی بەكارەكانی بهێنایە، بەڵام شۆڤێنییەكان و ئەوانەی درێژەپێدەری پڕۆژەكەی بەعسییەكانن، ڕێگەیان نەدا یاساكە جێبەجێ بكرێت و زۆر لەو سەركردە و كەسایەتییە سیاسییانە نەیانشاردووەتەوە و بە ئاشكرا لە كەناڵەكانی ڕاگەیاندنەوە ئاماژەیان بەوە داوە، ڕێگەیان نەداوە مادەی ١٤٠ جێبەجێ بكرێت، دواجار كۆبوونەوە و تەشەنەكردنی كێشەكان بووە هۆی ئەنجامدانی ڕیفراندۆم لەلایەن كوردەوە لە شارەكانی كوردستان و بەتایبەت لە كەركووك، بەڵام كۆی پرۆسەكە و دەرەنجامی ڕیفراندۆم، بووە جێگەی ناڕەزایی حكوومەتی عێراقی.
حكوومەتی عێراق لەسەر بنەمای پرەنسیپێكی دیموكراسی “خەڵكی كەركووك مافی دەنگدانی هەیە لە دیاریكردنی چارەنووسی خۆی”، بەپێی ئەو خاڵانەی لە مادەی ١٤٠ی دەستووردا هاتووە، لە كاتێكدا حكوومەتی عێراق ئامادە نییە بۆ جێبەجێكردنی، ئەمەش خیانەتكردنە لە ڕۆحی دەستوور”.
پارتی دیموكراتی كوردستان وەك بەرپرسیاریەتییەكی نەتەوەیی و هەمیشەیی كە كەركووك “دڵی كوردستانە”، هیچ سازشێك لەسەر ناسنامەی كوردستانیبوونی ناكات، لە هەمان كاتدا پارتی دووپاتی دەكاتەوە كە لە ڕووداوی ١٦ی ئۆكتۆبەری ٢٠١٧دا، كەركووك خیانەتی لێ كرا و ئەو شارە و بەشێك لە ناوچە كوردستانییەكانی تریش لە دەستی كورد نەمان، كەواتە كوردستانیبوونی ئەم شارە هیچ كات جێگەی سازش و هاوپەیمانیەتی و گۆڕینەوەی بۆ بەرژەوەندیی حزبی و تاكەكەسی نییە، پێویستە كورد لەسەر كەركووك و ناوچە كوردستانییەكانی تر و مافە دەستووری و یاساییەكانی كورد یەكدەنگ و یەك هەڵوێست بێت.
ڕادەستكردنی پۆستی پارێزگاری كەركووك لەبری وەرگرتنی پۆستی سەرۆك كۆمار و هەندێ بەرژەوەندیی تری حزبی، هەنگاوێكی تاكلایەنە و خراپە و ئەو جیاوازییە دەبینین لە نێوان پارتە سیاسییەكاندا، بە جۆرێك كەركووك بووەتە كارتێكی فشار لە ستیراتیجیی سیاسەتی ناوخۆییدا، واتە ئامانجە سیاسییەكانی لایەنەكان زیاتر پێوەندییان بە بەرژەوەندیی خۆیانەوە هەیە، چونكە بەشێكی تری لایەنە كوردییەكانی تریش لە چوارچێوەی ئەو یارییە سیاسییەدان و ئەوانیش ڕۆڵی خراپ دەگێڕن، لێرەدا ناكۆكییەكانی خۆیان و كێشەكانیان لە ناوخۆ وابەستە دەكەن بە گرفتەكانی كورد لەگەڵ عێراق.
بردنەوەی پۆستی سەرۆكایەتیی كۆمار لە عێراق، دەكرێ بە دەستكەوتێكی سیاسیی سەركەوتووانە سەیر بكرێت، ئەگەر ئەم بردنەوەیە لە دەرەوەی یەكدەنگیی كورد بێت، دەكرێ ئەم نوێنەرایەتییە لە بەرژەوەندیی ڕاستەقینەی كوردستان گەلی كوردستان بێت؟ ئەوەی لە ساڵانی ڕابردوو لەوانە بینرا ئەم پۆستەیان لە دەست بووە، لە دۆخی لاوازترین سیستمی سیاسی و دەسەڵاتدا بوون و هیچ دەستكەوتێكیان بۆ كورد نەبوو. بەڵام لە چوارچێوەی سیاسەتی عێراقدا ئەمە بووەتە ئامانج و بەرنامەی لایەنە عێراقییەكان بۆ لاوازكردنی هەرێمی كوردستان، دروستكردنی دووبەرەكی و زیادكردنی كێشە سیاسی و ئابوورییەكان بۆ كورد، لەم هەنگاوەشدا سەركەوتوو بوون .
داڕشتنی ستراتیجیی كورد لەسەر چەند بنەمایەك، گرنگە بۆ ئەم قۆناغە لە گەرەنتیكردنی مافی دانیشتووانی كوردی كەركووك لە بەڕێوەبردنی كاروباری شارەكە و پاراستنی لە تەعریب، لە هەمان كاتدا پشتیوانی لایەنە كوردییەكانی كوردستان و كۆكردنەوەیان لەسەر چارەسەركردنی كێشەكان.
دەنگدەری كورد لەم شارەدا دەبێ لەوە تێبگات مەرج نییە دەنگدانیان بە كەسێك یان لایەنێك بەو مانایەی دواتر ئەو لایەنە پاڵپشتییان دەكات و مافەكانیان دەپارێزێ، ئەوە بەپێش چاوی هەمووانەوە بەشێك لە لایەنە كوردییەكان، تەنیا لە پێناو دژایەتیكردنی پارتی دیموكراتی كوردستان، هەموو سازشێك دەكەن و ئەوەی هەیە و نییە دەیدەنە دوژمن و ئەوەی پێویست بێت بۆ دوژمنانی ئەنجام دەدەن و بەكردەوەش كردوویانە.
لێرەدا فشارە مادی و ئابوورییەكانی حكوومەتی عێراق، كاریگەریی بەرچاویان لەسەر بڕیارەكانی دانیشتووان هەیە، بۆیە گرنگە هاووڵاتی لە دەنگ و متمانەی خۆی بەو لایەنەی دراوە خۆش نەبێت و ڕێگە نەدەن لەوە زیاتر یاری بە ئیرادەی میلەت بكرێت، بەڵام ئەوەی جێگەی داخە، مێژوو بەردەوام دووبارە دەبێتەوە و میلەتیش هیچ وانەیەك وەرناگرێ و هەمان هەڵە دووبارە دەكاتەوە .
بەپێی ئاماری ساڵی ٢٠٢٣، ٦٨%ی كوردانی كەركووك هەستیان بەوە كردووە كە مافەكانیان لەو شارەدا زەوت دەكرێت و ستەم بەرانبەر بە كورد بەردەوامیی هەیە، ئەمەش پرسیارێكی گرنگ دەورووژێنێت، دانیشتووانی كورد لەم شارەدا هێشتا پشتیوانی كام لایەنی سیاسیی كورد دەكەن؟ هێشتا دەركیان بەوە نەكردووە كێ كڕین و فرۆشتن بە دەنگەكانیانەوە دەكات و كێش پارێزگارییان لێ دەكات.
“كەركووك دڵی كوردستانە — ئەو دڵەی هیچ كاتێك ئارام نەبووە”
