گرنگی و هەبوونا یاسا، وجدان و ئینسانیەتێ…
نڤیسین” ئەدیبا عزەددین تاهر”
دەمێ ئەم بەحسێ فەزاحەتا ئەپستاین و جزیرا وی دکەین، ئەم نە تەنێ بەحسێ تاوانەکێ دکەین، بەلکو بەحسێ هەلوەشینا ویژدانێ مرۆڤایەتیێ دکەین ل بەرامبەر زەبروزەنگا پارەی.
یاسا: تۆرەک ل بەر کێچێ دگریت و پڵنگی دڕینیت
ئەڤە مەزنترین درەوا سەردەمێ مە یە کو دبێژن “هەمی مرۆڤ ل بەرامبەر یاسایێ وەک هەڤن”. د مەلەفێ ئەپستاین دا دیار بوو کو:
یاسا بۆ فەقیران: ئەگەر گەنجەکێ هەژار تشتەکێ بچووک بدزیت یان سەرپێچییەکێ بکەت، دێ ب توندترین شێوە هێتە سزادان و ژیانا وی هێتە ژناڤبرن.
یاسا بۆ دەولەمەندان: بۆ دەولەمەندان، یاسا نە “دیوارە”، بەلکو “دەرگەهەکە” کو ب کلیلێن زێڕین ڤەدبیت. ئەپستاینی ب سالان “مافێ تاوانکرنێ” ب پارێ خۆ کڕیبوو.
ئینسانیەت: درۆشمەک بۆ تەلەفزیۆنان، نەک بۆ کەتوار
وەلاتێن غەربی و ڕێکخراوێن نێڤدەولەتی شەڤ و رۆژ بەحسێ پاراستنا زارۆکان و مافێ ژنێ دکەن. لێ ل جزیرا ئەپستاین:
ئینسانیەت هاتە سەرژێکرن ل سەر مێزێن قومار و کەیفخۆشییا ملیاردێران.
ئەو کچێن هاتینە فرۆشتن و کڕین، بۆ وان “مرۆڤ” نەبوون، بەلکو تەنێ “کەرەستە” بوون بۆ تێرکرنا ئارەزوویێن وان.
دووفاقی: چەوا دبیت وەلاتەک ب ناڤێ دیموکراسییێ شەڕی ل دژی وەلاتەکێ دی بکەت، لێ ل ناڤ جەرگێ وی و ل سەر جزیرێن وی، مەزنترین بەرپرسێن وی پشکدار بن د بازرگانیکرن ب مرۆڤان؟
سزا: کی دهێتە قوربانیکردن؟
د سیستەمێ سیاسی یێ جیهانێ دا، دەمێ فەزاحەتەکا وەسا مەزن ئاشکرا دبیت، زۆربەی جاران “کەبشێ فیدا” (Scapegoat) دهێتە هەلبژارتن:
وان ئەپستاین و گیلین ماکسوێل کرە قوربانی دا کو “سیستەم” یێ پاراستی بیت.
وان ل سەر “کڕیاران” بێدەنگ بوون، چونکی کڕیار شازادە، سەرۆک و ملیاردێر بوون. ئەگەر هەمی هاتبانە سزادان، دێ سیستەمێ سیاسی و ئابۆری یێ جیهانێ هەڕشیت. لەوما “عەدالەت” هاتە گۆربانیکردن دا کو “ناڤ و ناوبانگێ” مەزنان بمینیت.
وجدان ل کیرێ یە؟
وجدان ل وێرێ ب تەمامی بەرزە دبیت، دەمێ بەرژەوەندی دکەڤیتە پێش پرەنسیپان. ئەڤ چەندە ب مە نیشان ددەت کو:
ئەخلاق ل دەڤ دەستهەلاتداران: تەنێ دیکۆرەکێ جوانە بۆ دەرکەفتنا ل سەر شاشان.
ترس ژ ئاشکرابوونێ: بێدەنگیا وان نە ژبەر بێ تاوانیێ بوو، بەلکو ژبەر وێ چەندێ بوو کو هەمی د ئێک گۆمدا مەلە دکر.
دەرەنجامەکێ تال
ئەو “ئینسانیەتا” غەرب بەحس دکەت، زۆربەی جاران ئینسانیەتەکا “بژارە” یە (Selective Humanity). واتە بۆ هندەک کەسان هەیە و بۆ هندەکان نینە. ئەڤ فەزاحەتە ڕوویێ ڕاستی یێ وێ جیهانێ نیشان دا کو تێدا پارە دهێتە پەرێستن، نە خودێ و نە مرۆڤایەتی.
وەک تو دبێژی، ئەڤە کارەساتە، و مەزنترین کارەسات ژی ئەوە کو جیهان یا دبینیت و هێشتا ب هەزاران “ئەپستاینێن دی” یێن هەین کو کەس نەوێریت بگەهیتە وان.
زاخۆ ٢٠٢٦
