ڕێککەفتنا ۱۱ ی ئادارێ دەستکەفتەکێ گرنگێ گەلێ کوردە

ئێقبال عومەر دوسکی

ڕێککەفتنا ۱۱ ی ئادارا سالا ۱۹۷۰ یا مێژویی ، ئێکە ژمەزنترین رویدانێن سیاسی ل عیراقا کوماری ، چونکە بناغەیەکێ نوی یێ عەدالەتا نیشتیمانی و برایەتی ل عیراقێ پەیداکر و ئێکە ژمەزنترین دەستکەفتێن شورەشا ئیلونا مەزن .
کورد شیان بو ئێکەم جار ئێعتراف بمافێ رەوایێ وان بهێتە کرن ژلایێ رژێمەکا عیراقێ ڤە ، هەرچەندە حزبا بەعس وەسا بوگەلێ کوردستانێ دیاردکر کو وان ئێعتراف ب مافێ کوردان کر ژبەرکو وان دیت داخازیێن کوردا د رەوانە و ئەوژی حزبەکا پێشکەفتیە ، بەلێ راستی وەسانینە و بەعسیان بو چەندین ئەگەران و ژنەچاری رێککەفتن مورکر پشتی چەندین شکەستنێن لەشکری ل سەردەستێ پێشمەرگێ شورەشێ خاری .
بەعسیان سەربورەك دی هەبو ، ل سالا ۱۹٦۳ دەمێ ژدەست هەلاتداریێ دویرکەفتین و باش زانی کو ئەگەرەك مەزن ئەوبو کو شەرێ دژی خەلکێ کوردستانێ گەرم دکر .
و هەروەسا نەپێچێبون و کێم باوەری بو چارەکرنا ئاریشا کوردی ئەگەرەك مەزن ئەوبو بو رێککەفتنا چەندین رژێمێن عیراقێ ل بەغدا ، ژبەر هێرشێن وان دکرنە سەر دەڤەرێ و هیچ ب دەستڤە نەئینا ژبلی شکەستنێ و روی رەشیا سوپایێ عیراقێ .
ئەڤ چەندە دیار دکەت کو سوپایێ عیراقێ نەشیا کێشا کوردی ب رێکێن لەشکری ب دوماهی بینیت.
دربێن مەزنێن پێشمەرگێ کوردستانێ ل شورەشا ئیلونێ گەهاندینە سوپایێ عیراقێ ، نەچار دکرن کو داخوازیا دانوستاندنا دگەل سەرکردایەتیا شورەشێ بکەن .
هندەك ژوان دانوستاندنا بو هندەك تەکنیکابون دا وەختی ب دەسڤەبینن و دەست ب چارەکادی بکەن .
ل سەر ئەگەرێ رێککەفتنا ۱۱ ئادارێ (جانثان راندل دێژیت ) ( ل دەسپێکا ئیلونا ۱۹٦۹ ، رژێما عیراقێ دەست ب هێرشێن شەری کرن دژی خەلکێ کوردستانێ ، بەلێ زیانەکا ئێکجار مەزن ب سوپایێ عیراقێ کەفت ، ژبەر وێ چەندێ سەدام حسێن ل هەیڤا کانونا دوێ چو کوردستانێ ژبو دانوستاندنا دگەل بارزانی ) ۱٨٨ ( امە فﻱ شقاق ) .
ترسا بەعسیان ژ کەفتنەکادی و دا دەسهەلاتداریا خوە موکم بکەن نەچاربون هندەك رێکێن دی پەیدا بکەن و تارادەکی شورەشا کوردی راوەستینن و ئەگەر بشێن ژناڤ ببەن .
ل دور وێ چەندێ ، بارزانیێ نەمر زور دویربین بو بەری رێککەفتنا ۱۱ ئادارێ موربکەت کومبونەك بەرفرەهگرێدا ، هەمی ئەندامێن کومیتا ناڤین و سەرکردێن لەشکری تێدا ئامادەبون پشتی گوهێ خوە دایە هەمی بیروبوچونێن ئەمادەبویان ، ل دوماهیێ بارزانی رەئیا خوە بو وان دیارکر و گوت : ( لایێ رژێمێ بو مورکرنا رێککەفتنێ ژ حزبا بەعس پێکهاتیە ئەو حزبەکا شوفینیە و یا هشك باوەرە دژی ئارمانجێن مللەتێ کوردستانێ یە و مە ئەزمونەك دگەل وان هەیە .
ل سالێن۱۹٦۳ و ۱۹٦۹ ئەو هەمی تشتێن د شیاندا هەی چ لەشکری یان دارای یان راگەهاندنێ و جاشو خوە فروشان دژی مە بکارئینان ژبو نەهێلانا مە ، بەلێ وەکی هین دزانن ، شکەستن و مەرەما وان ب کارێن لەشکری ب جی نەهات .
ئەڤرو وان دڤێت ئەو تشتێ ب لەشکری ڤە ب دەستڤە نەهاتی ، ب رێکێن ئاشتی ب دەستڤە بینن چ پیلان گێران بن بو ڤی بابەتی و دربان داننە بزاڤا مە ل ناڤدا بکاربینن کوشتی و کرینا هندەك مروڤێن کێم باوەر و مە ژهەڤال و دوستێن مە دویر بێخن و ژدەرڤە و ژناڤ دا .
براستی من هیچ باوەری بوێ چەندی نیە کو هاریکاریێ دگەل وان کەم .
بەلێ ژبەر بەهرا پتریا دەنگان دڤێت دگەل وان رێککەڤین و ئەس ناچارم کو رازی ببم ب تایبەت کو هندەك بەندێن رێککەفتنێ ئێعترافێ ب مافێ مللەتێ کوردستانێ دکەن ب ئوتونومی ، بەلێ دڤێت ئەم د هشیاربین بو دەمێن بهێن ) .
دیارە کو بارزانی دزانی بەعسیان پیلان هەنە باوەریا وی ب وان نەدهات بەلێ بارزانی ژبەر هندەك خالێن گرنگ و داخوازیا بەهرا پترا یا ئامادەبویێن کومبونێ رێککەفتن مورکر .. دەمەك درێژ نەکێشا کو هەستا بارزانی سەرکردەکێ بەعسیان پەسەندکر و ناڤ یاداشتێن خوەدا هەربو وێ چەندێ ژی ( بەعسیان بریاردابی کو تشتەکی بکەن ، کێشا کوردی ل دیف بوچونێن خوە چارە بکەن پیلان بو کو ژناڤ ببەن ب هەر رێکەکا هەبیت ) ئەڤە وێ چەندێ دیار دکەت کو بەعسیان نیەتا وان نەیا دروست بو ، لەورا دێ بینین سالێن پێشتر چەندین پیلان گێران بو نەهێلانا بارزانی و ئدریسێ جانەمەرگ و هندەك هەڤالێن پاتی و ئەندامێن پاتی هەرچەوابیت بەعسیان دەستهەلاتداری دانە دامزرێنەرێ خوە میشیل عفلق ژبو پەیواندیێن دگەل تیفرین شورەشێ بکەت ل بیروت پاش ل بالیوزێ خوە سەمیر عەبدولا نجم هنارتە کوردستانێ و دگەل بارزانی و سەرکردایەتیا شورەشێ کومبو ل دەڤەرا بالەکیان و سەمیر ئامادەبونا رژێمێ دیارکر کو لاپەرەکێ نوی ژ پەیوەندیان کو رژێم ئامادەیە ئێعترافێ ب مافێ کوردان بکەت ل سەر بناغەیەکێ ئوتونومی ل جهێ رێککەفتنا ۲۹ خزیرانێ هاتنا وی بو کوردستانێ بو رێڤەکرنەك بو دەست پێکرنا دانوستاندنا و کومبونێن دویر و درێژ هاتنە گرێدان دگەل شاندێ رژێمێ ل دوماهیێ جێگرێ سەروکێ عیراقێ ل وی دەمی سەدام حسێن هاتە کوردستانێ دگەل بارزانی گەهشتە رێککەفتنا ۱۱ ی ئادارێ راستی خەلکێ ع

یراقێ ب گشتی خەلکێ کوردستانێ و ب تایبەتی زور پێ خوەش بون ب شەهیانا و تلیلیا پێشوازیا رێککەفتنێ کر هەڤال و دوستێن کوردا پێ خوشحال بون و بزاڤا ئازادی خوازا کوردی بەرەف قوناغەکادی چو چەندین دەسکەفتێن باش بارزانی و شورەشێ دەستڤەئینان ژوان : گەهشتنا دوزا کوردی بو جیهانێ و بەرفرەهبونارێزێن پارتی و زڤرینا چەندین کەسێن کورد بو سەرکارێ خوە و چەندین کەسانێن کورد و پارتی هاتنە دمەزراندن وەك وەزیر و پارێزگەر و رێڤەبەرێن ئیداران و خالەکادی یا زور گرنگ هەیە ، ئەوژی ئێکبونا رێزێن کوردان کو تەبایەك کەفتە دناڤدا و بلندبونا هەستا نەتەوەی ل ناڤ خەلکێ کوردستانێ هاتە چاندن و خورت بون .
ژلایێ دیڤە ، رژێما عیراقێ چەندین پێنگەڤ هاڤێتن بو موکمکرنا دەستهەلاتیا خوە وەکو مورکرنا رێککەفتەکێ دگەل ئێکەتیا سوڤیەتا هەلوەشیایی و پەیداکرنا هندەك رێکێن کرینا چەکی و نوکرنا سوپایێ عیراقێ و خوەمالیکرنا نەفتا عیراقێ و شیا هەمی دوژمنێن خوە و ئوپوزسیونێن خوە نەهێلن و دەست ب پیلانێ کر کو بزاڤا ئازادی خوازا کوردی نەهێلن وەکی دویر ئێخستنا کوردان ژناڤ سوپایێ عیراقێ و کارکرن دژی پارتی و هەڤالێن وێ هەرچەوابیت دڤێت راستی بهێتە گوتن کو رێککەفتنا ۱۱ی ئادارێ دەستکەفتەك مەزن بو ، بوخەلکێ کوردستانێ ئێکەم جار رژێمەکا داگیرکەرا کوردستانێ کو ئێعترافێ ب مافێ کوردان دکەت و پارتی ب رنگەك رسمی کار دکر ل هەمی دەڤەرێن عیراقێ بەربەلاڤ بو بناغەك موکوم بو خوە ئاڤاکر و هەستا نەتەوەی ل ناڤ خەلکێ کوردستانێ بلند بو و شاندێن پارتی بەرەڤ دەرڤەی وەلاتی چون و کێشا کوردستانێ بو خەلکێ جیهانێ رونکر و پەیوەندیێن پارتی دگەل پارتیێن عیراقی و کوردستانی و ئیرانی و توکیا و سوریا موکم بون و بەربەلاڤ بون دگەل بزاڤێن ئازادی خازا ل جیهانێ چەندین گوندێن کاڤل کری هاتنە ئاڤاکرن و زمانێ کوردی هاتە خاندن ل خاندنگەهان و موچێن حەرەس حدودی بو پێشمەرگەی هاتنە ڤەکرن بەلێ رژێما عیراقێ ئەو رێککەفتن ل ژێر فشارا لەشکری ئیمزاکر و ژبەر نیەتا نە پاقژ دەست ب پیلاناکر .
بەلێ دڤیا وان زانیبا کو دوزا مللەتێ کورد ژ هندێ مەزنترە ب پیلانەکێ ژناڤ بچیت و ئەگەر هاتو بودەمەکی راوەستیا دێ هەر دەستپێکەتەڤە زور نەکێشا پشتی رێککەتنا جەزائیریا خانەتکاری پێشمەرکێ کوردستانێ ئاگرێ شورەشا گولانێ هەکر و جارەکادی ئومێدا خەلکێ کوردستانێ گەش بوڤە.
حکومەتا عیراقێ ژ نەچاری و لبن کارتێکرن و گڤاشتنا شورەشا کوردی رێککەفتنا ۱۱ ئادارێ مورکر.