ئیسرائیل لە نێوان هاوسۆزیی و ڕامیاریدا
ستار ئەحمەد
پەیوەندیی نێوان کورد و ئیسرائیل یەکێکە لە پڕئاڵۆزترین و هەستیارترین بابەتەکان لە مێژووی هاوچەرخی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، بابەتێک کە هەمیشە لە نێوان سۆزی مێژوویی گەلان و واقیعی ساردی بەرژەوەندیی سیاسی دەوڵەتاندا هاتوچۆ دەکات. لە ئاستی کۆمەڵایەتی و مرۆیی، گەلی کورد بەدرێژایی سەدەکان لە گوند و شارەکانی کوردستاندا مامەڵەیەکی زۆر مرۆڤدوستانە و ئاشتییانەی لەگەڵ هاووڵاتییانی جوودا کردووە. ئەم پێکەوەژیانە نیشانەی کلتوری دەوڵەمەندی لێبورده‌یی و پەناهدانی لێقەوماوان بووە لەلایەن کوردەوە، کە تەنانەت لە قۆناغە زۆر سەختەکانی مێژووشدا ڕێزی لە پارێزراوی و ئاسایشی ئەوان گرتووە. لە بەرانبەریشدا، زۆرێک لە چەمک و مێژووی زارەکی ئاماژە بە بەردەوامیی ئەو یادەوەرییە باشانە دەکەن لە نێوان هەردوو لادا.
بەڵام کاتێک تیشک دەخەینە سەر ئاستی سیاسی و پەیوەندی نێودەوڵەتی، هاوکێشەکە بە تەواوی دەگۆڕێت و جیاوازییەکی مەزن لە نێوان هاوسۆزی گەلێک و هەڵوێستی فەرمی دەوڵەتێکدا سەرهەڵدەدات. لە سەرجەم وەچەرخانە مێژووییەکانی خەباتی ڕزگاریخوازی کورددا، هەمیشە بە هەڵە یان بە سادەیی تێڕوانینێک هەبووە کە ئیسرائیل وەک پشتیوانێکی بنەڕەتی سەیر کراوە، لە کاتێکدا مێژوو ئەوەی سەلماندووە کە دەوڵەتان لە سەر بنەمای هاوسۆزی ڕەوشتی یان ئازاری گەلان بڕیار نادەن، بەڵکو تەنها بەپێی هاوکێشە جوگرافی و هاوسەنگییە سەربازییەکانی خۆیان هەنگاو دەنێن.
لە کارەساتە گەورەکانی مێژووی هاوچەرخی کورددا، لە هەڵەبجە و ئەنفالەوە تا کۆڕەوی ملیۆنی و ئابڵۆقەدانی ڕۆژئاوای کوردستان، ئیسرائیل وەک دەوڵەت هیچ هەڵوێستێکی کرداری و بەکار و کاریگەری بۆ پاراستنی کورد نەنواندووە. قسەی ڕووت، هاوسۆزی میدیایی، یان لێدوانی ناوبەناوی بەرپرسان لە کەناڵە گشتییەکاندا، هەرگیز نەبوونەتە پشتیوانییەکی ڕاستەقینەی زەوی یان بەربەستێک لە بەرانبەر پەلاماری نەیاراندا. لە سەرجەم کۆڕ و کۆبوونەوە نێودەوڵەتییەکان و ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکانیشدا، هیچ بەڵگەیەک یان بەڵگەنامەیەکی فەرمی تۆمار نەکراوە کە نیشانی بدات دەوڵەتی ئیسرائیل بە فەرمی پشتیوانی لە ئازادی یان مافی خاوەندارێتی کورد کردبێت.
تەنانەت لە دواین هەنگاوە دیارەکانی وەک دەنگدانی سەربەخۆیی و ڕووداوەکانی دواتری وەک پەلاماردانی ناوچە کوردییەکان و جێهێشتنی شەڕڤانان لە ڕۆژئاوا، دیسانەوە واقیعی ساردی سیاسەت ڕوون بووەوە. ئەم ئەزموونانە ئەوە بەدەستەوە دەدەن کە ئیسرائیل تەنیا بەپێی کات و بەپێی سوودی ڕۆژانەی خۆی مامەڵە لەگەڵ پرسی کورددا دەکات و هەرگیز بەشێک نەبووە لە بەرنامەیەکی درێژخایەنی بەکۆمەڵ بۆ پاراستنی گەلی کورد. لە کاتێکدا کورد هەمیشە ئازاری گەلانی دیکەی وەک فەلەستینییەکانیشی بە ناخۆش زانیوە و نووسیویەتی، بەڵام هاوکات لە لایەن ئەوانیشەوە وەڵامێکی گونجاوی وەرنەگرتووە.
دەرئەنجام ئەوە دەردەکەوێت کە تێکەڵکردنی هاوسۆزی کلتوری لەگەڵ پەیوەندیی سیاسی دەوڵەتاندا گەورەترین مەترسییە. پشت بەستن بە بەڵێنی میدیایی یان قسەی گشتی دەسەڵاتداران بە بێ بوونی بەڵگەنامەی فەرمی و دەستکەوتی بەرچاو، کورد دەخاتە بارودۆخێکی زۆر نازکەوە. تێگەیشتنی دروست لە هەڵوێستی ئیسرائیل ئەوەیە کە کورد جیاکاری لە نێوان یادەوەریی مێژوویی خەڵک و بەرژەوەندیی تەواو تایبەتی دەوڵەتێکدا بکات، تاوەکو بتوانێت بە چاوێکی کراوە و دور لە خەیاڵپڵاوی ڕووبەڕووی گۆڕانکارییەکانی ناوچەکە بێتەوە.
