کانییا زێڕین: کۆمبوونا شێوەزاران د باخچەیێ زمانێ کوردی دا…
نڤیسین “ئەدیبا عزەددین تاهر”
زمان ب تنێ کەرەستەیەک نینە بۆ پەیڤینێ، بەلکو ئەو قەوارەیە کو مێژوو، کلتور و هەستا نەتەوەیی تێدا دهێتە پاراستن. زمانێ کوردی، وەک ئێک ژ زمانێن دەولەمەند و کەڤنارێن دەڤەرێ، خودان تایبەتمەندیێن وسا یە کو وی دکەتە ناسنامەیەکا ب هێز بۆ گەلێ کورد.
باخچەیەکا ڕەنگاوڕەنگ: زەنگینیا شێوە زاران
دکاریین بێژین زمانێ کوردی باخچەیەکا مەزن و ڕەنگینە. د ڤی باخچەی دا، هەر شێوەزارەک وەک گولەکا تایبەت و خودان بێهنەکا جودا یە. ئەو فرەچەشنییا د ناڤبەرا کرمانجییا سەری (بادینی و باکوری)، کرمانجییا ناڤەڕاست (سۆرانی)، کرمانجییا خوارێ (لۆری، کەلهوڕی، لەک) و زازاکی و هەورامی دا هەی، نیشانا دەولەمەندیا فەرهەنگییا کوردستانێ یە.
ئەڤ شێوەزارە نە ب تنێ ژێکجودا نینن، بەلکو تەواکەرێن ئێک و دوون:
بادینی و باکوری: وەک گولێن چیا یێن بلند و ب هێزن، بێهنا بەرخودانێ ژێ دهێت.
سۆرانی: وەک گولێن دەشتێ و لێواری ئاڤێن ڕەوانن، پڕن ژ مۆسیقا و ئەدەبیاتێ.
کرمانشانی و لۆری: وەک دارێن بەڕوویێ یێن کۆن و ب ڕیشالن، ڕەسەناتیا مە یا کەڤنار نیشان ددەن.
زازاکی و هەورامی: وەک وان گولە و گیایێن دەگمەنن کو کویراتی و مێژوویەکا دوور و درێژ د ناڤ پەیڤێن وان دا یە.
زمان وەک کۆلەکێ مان و نەمانێ
هەر وەک چەوا باخچە بێ ئاڤ نامینیت، زمانێ مە ژی ب وێ کانییا کویر یا مێژوویێ دهێتە ئاڤدان.
ئەگەر بادینی دەنگێ چیایێن مەزنی بن، سۆرانی دەنگێ کانیێن ڕەوان بن، و زازاکی و کرمانشانی و لۆری ڕەگێن کویرێن ڤێ خاکێ بن؛ ئەوا هەمی پێکڤە د خاڵەکێ دا دبنە ئێک دەنگ و دبێژن: «ئەز کوردم و زمانێ من ژیانا منە.»
ئەو زەنگینیا د زمانێ مە دا هەی، دەرفەتێ ددەتە مە کو د ئەدەبیات، شیعر و زانست دا ب هزاران ڕێکان دەربڕینێ ژ هەستێن خۆ بکەین. پاراستنا هەر گولەکێ (شێوەزارەکێ) د ڤی باخچەی دا، ئەرکێ مە هەموویانە. چونکی پاراستنا زمانێ کوردی ب هەمی دیالێکتێن وی ڤە، پاراستنا هەبوون و پاشەڕۆژا مە یە.
زاخۆ ٢٠٢٦
