ئادابێن ئیسلامێ

ئادابێن ئیسلامێ
بەرهەڤکرن: شیڤان شێخەمیری

ئێك: ئادابێن دگەل خودایێ مەزن

١. باوەرییا ب هێز ب خودێ: پێدڤیە موسلمانی باوەریەکا موکم هەبیت کو خودێ ئێکە و چ هەڤال و شریک بۆ نینن و ئەو خودانێ هەمی تشتایە.
(فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ) [محمد: ١٩].

٢. ئیخلاس و دلسۆزی: دڤێت هەمی کار و پەرستن بتنێ بۆ ڕازیبوونا خودێ بن و چ ژ ڕیایێ و سومعەتێ تێدا نەبیت. (وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ) [البينة: ٥].

٣. خۆ هێلانا ب هیڤیا خودێ ڤە (تەووەکول): پشتی ئەنجامدانا ئەگەران، دڤێت مرۆڤ پشتا خۆ ب خودێ گرێ بدەت و ڕێڤەبرنا کارێن خۆ بۆ وی بهێلیت. (وَعَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُوا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ) [المائدة: ٢٣].

٤. شوکر و سۆپاسی: لسەر هەر نیعمەتەکا خودێ دایە تە، چ بچویک بیت یان مەزن، دڤێت مرۆڤ سوپاسدار بت ب دل و ئەزمان و کردار. (لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ) [إبراهيم: ٧].

٥. ترس و هیڤی: دڤێت بەندە د ناڤبەرا ترسا ژ عەزابێ و هیڤیا ب رەحما خودێ دا بیت، نە ژ ڕەحمێ بێ هیڤی بیت و نە ژی ژ عەزابی پشتڕاست بیت. (يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَطَمَعًا) [السجدة: ١٦].

٦. شەرمکرن ژ خودێ (الحیاء): مرۆڤ شەرم بکەت کو خودێ وی د حالەتەکێ نەدرست یان گوننەهێ دا ببینیت، چونکی ئەو هەمی تشتان دبینیت.
پێغەمبەر (ﷺ) د بێژیت: ((اسْتَحْيُوا مِنَ اللَّهِ حَقَّ الْحَيَاءِ))، (رواە الترمذي: ٢٤٥٨، وحسنە الألباني).

٧. ڕازیبوون ب قەدەرا خودێ: هەر تشتێ ب سەرێ مرۆڤی دهێت، چ خۆشی یان نەخۆشی، دڤێت مرۆڤ ب دلەکێ ڕازی قەبوویل بکەت. (وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ * الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ) [البقرة: ١٥٥-١٥٦].

٨. مەزنکرنا خودێ (التعظیم): دڤێت ناڤێن خودێ و قورئان و مزگەفت و دروشمێن ئاینی ب پیرۆزی و مەزنی بهێنە دیتن. (ذَلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ) [الحج: ٣٢].

٩. حەزژێکرنا خودێ: دڤێت خۆشتڤیترین تشت ل دەڤ مرۆڤی خودایێ مەزن بیت، و ئەڤ حەزژێکرنە دیار دبت ب جێبەجێکرنا فەرمانێن وی. (وَالَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ) [البقرة: ١٦٥].

١٠. گومانا باش ب خودێ: دڤێت هەردەم مرۆڤ گومانا خێرێ ب خودایێ خۆ ببەت کو دێ دوعایان قەبوویل کەت و دێ لێ خۆش بیت و عەفی کەت.
پێغەمبەر (ﷺ) د بێژیت، خودێ تعالا دبێژیت: ((أَنَا عِنْدَ ظَنِّ عَبْدِي بِي))، (متفق علیە، البخاري: ٧٤٠٥).

١١. تێفکرین د مەخلوقاتان دا: مرۆڤ هزرا خۆ بکەت د دروستبوونا عەرد و عەسمانان دا، دا کو مەزناهییا خودێ بۆ دیار ببیت. (إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ … لَآيَاتٍ لِأُولِي الْأَلْبَابِ) [آل عمران: ١٩٠].

١٢. تەوبە (زووی پەشیمان بوون ژ گوننەهان): هەر دەمێ مرۆڤ تووشی خەلەتیەکێ بوو، دڤێت ئێکسەر تەوبە بکەت و ڤەگەریت بۆ لایێ خودێ. (وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ) [النور: ٣١].