کورتەیەکا مێژوويی ل دۆر دێرا ڕەبان هورمزد
دێرا ڕەبان هورمزدا ئێک ژ دێرێن مێژوويیێن کهڤنارە ل دەڤەرا ئەلقۆش، دکەڤیتە د ناڤ چیای دا ب دووراتیا نێزیکی دوو کيلۆمەتران بەرەڤ باکورێ ڕۆژهەڵاتێ باژێرۆکی. ئاڤاکرنا وێ بۆ ڕەبان هورمزد ڤەردگەریێت، ئەوێ ل سەردەمێ پەتريارک ئیشۆعیابێ دووێ ئهلجەدالی (628–647ز) ژیای. پشتی ساڵێن درێژ ژ ژیانا ڕەهبانیەتێ و هاتن و چوونا د ناڤبەرا چەندین دێران دا، دگەل کۆمەکا هەڤالێن خۆ ل چیایێ ئەلقوش جێگیر بوو و ل وێرێ ل نێزیکی ساڵا 640ز دێر ئاڤاکر. دەستپێکا وێ ژ ژوور و شکەفتێن کولای د بەری دا پیکدھات. ڕەهبانان وەکی جھێن ئاکنجیبوونێ و پەرستنێ بکارئینان.
ژيانا ڕەهبانیەتێ د دێرێ دا ب لەز پێشکەفت، ژمارەیا ڕەهبانێن وێ ل دەمێ وەغەرا دامەزرێنەرێ وێ گەهشتە نێزیکی سەد ڕەهبانان. ڕەبان هورمزد ل بن هەيکەلێ وێ دێرا کو ناڤێ وی هەڵگرتی هاتە ڤەشارتن. ب درێژاهیا سەدەیێن پاشتر، دێر بوو ناڤەندەکا گرنگ بۆ ژیانا ڕەهبانیەتێ و پەرستنێ، و ب چەندین کەسایەتیێن ئایینی ڤە هاتە گرێدان. د سەدەیێ سێزدێ دا ب چالاکیا خۆ یا د کۆپیکرنا دەستنڤیسان هاتە ناسین. د سەدەیا شازدێ دا، ب ئەوێ بزاڤێ ڤە هاتە بەستن ئەوا ل ژێر سەرکرداتیا یۆحانان سۆلاقایی بۆ ئێکگرتنێ دگەل ڕۆما ھاتە نیاسین.
ژمارەیا ڕەهبانێن وێ ل دوماهیا ئەوی سەدەیێ گەهشتە نێزیکی حەفتێ ڕەهبانان، پاشان د قۆناغەکا پاشتر دا بوو بارەگایێ پەتريارکێ ڕۆژهەڵاتی.
دێر د مێژوویا خۆ دا تووشی چەندین شەڕ و هێرشان بوویە کو کاریگەری ل سەر ئاڤاهی، دەستنڤێس و ژیانا وێ یا ڕەهبانیەتێ کرییە. ژ دیارترین وان وان ھێرشان، هەلمەتا نادر شاهـ بوو ل ساڵا 1743ز، کو بوو ئەگەرێ وێرانبوونا وێ بۆ ماوەیەکێ درێژ. ل ساڵا 1808ز ئەنبا جەبرائیل دنبو، ژیانا ڕەهبانیەتێ تێدا زیندیکر، لێ دێر دووبارە تووشی هێرشان بوو ل سەدەیا نۆزدێ، نەمازە ل ساڵێن 1842 و 1850ز، و ئەو روودانە بوونە ئەگەرێ ژدەستدانا ژمارەیەکا مەزن ژ دەستنڤیسێن وێ. وەکی ئەنجامەک بۆ دووبارەنەبوونا ڤان مەترسیان، ل ساڵا 1858ز دەست ب ئاڤاکرنا دێرا “سيدة الزروع” هاتە کرن دا کو ببیتە جهەکێ ئارامتر بۆ ڕەهبانان.
دێر چەندین شوێنەوار و گۆڕێن مێژوويی د خۆ دا دگریت، ژ وان ژی گۆڕێ ڕەبان هورمزد و گۆڕێ ئەنبا جەبرائیل دنبو، زێدەباری گۆڕێن چەندین پەتريارکێن ئەلقوشێ. هەروەسا دێرەکا هەڤچەرخ یا دوو قاتی ل ساڵا 1820ز هاتە ئاڤاکرن. ب ڤێ چەندێ دێرا ڕەبان هورمزد بەڵگەیەکێ گرنگە ل سەر مێژوویا ژیانا ڕەهبانیەتێ و کەنیسەیی ل دەڤەرا ئەلقۆش، و ل سەر وان قۆناغێن گەشەکرن، ئاڵۆزی و نووژەنکرنێ، ئەوێن ب درێژاھیا سەدەیێن بووری دەربازکرین.
