عەمەرێ لەعلێ بازێ سنۆران و شەھیدێ دەستێ غەدرێ
نڤێسین: ئدریس ئیسماعیل سەعید تروانشی
ڕۆژ وەک تایێن دارەکا بەژن بلند، د ناڤ دلێ پێلێن زەریان و وەرچەرخانەیێن دیرۆکێ شیندبن، د ناڤ پانتایا نەتەوەیی ژی دا ھندەک مێرخاس و شەھسوارێن بژاردە ھەلدکەڤن، وەکو قورمێ دار بەڕوویان، نە ھەر ل بەر پێلێن بای نالڤن، بەلکو دبنە قەلغانێن پۆلایین بۆ پاراستنا ڕەسەناتیا ئاخ و نیشتمانێ خۆ. ئەو مێرخاسی نە بتنێ قۆناغێن ژیانا خۆ ب بێدەنگی دبوورینن بەلكو ب دلۆپێن خوینا خۆ و شوون پیێن ل سەر سنوورێن داگیرکاریێ، دیرۆکەکا پڕی سەربەرزی دنەخشینن.
ئێک ژ ڤان ستێرێن گەش د ئەسمانێ خەباتا ڕزگاریخوازیا کوردستانێ دا، ( بازێ سێ سنۆران) شەهیدێ
قەھرەمان (عەمەرێ لەعلێ) یە.
کەسایەتیەک، کو ناڤێ وی ب سەنگەرێن ڕاستەقینە، باوەریا پۆلایین، و وەفادارییەکا بێ سنۆر، ب ئارمانجێن گەلێ وی ڤە ھاتیاگرێدان.
ژ گوندێ متیفا ل دەڤەرا سەربلندا سندیا، بۆ سێگۆشا مرنێ، وی گیانێ خۆ کرە پرەک، بۆ گەهاندنا هیڤی و پەیاما ڕزگاریێ. ژیانا وی نە ب تەنێ ژیانەکا ئاسایی بوو، بەلکو پەرتووکەکا ڤەکریبوو ژ داستانێن مێرخاسیێ، هەناسە ب هەناسە دگەل ئازار و هیڤیێن گەلێ خۆ ژیایە و ل دوماهییێ ژی ب گەھشتنا کاروانێ بەرزێ شەهیدان، ئیمزایا نەمریێ ل سەر لاپەڕێن دیرۆکا خۆ نەخشاندیە.
ژیان و خەباتا بازێ سێ سنووران:
شەهید عەمەرێ لەعلێ ل ساڵا ١٩٣٤ێ ل گوندێ متیفا یێ سەر ب دەڤەرا سندیا ڤە هاتییە سەر دنیایێ. ل ٦ی ئایارا ساڵا ١٩٥٦ێ، ل سەر دەستێ شەهیدێن سەرکردە سەیدا (صالح یوسفی) و (نەعمان عیسا) بارزانی هاتە ناڤ ڕێزێن پارتی دیموکراتی کوردستان. هەر زوو د کارێ ڕێکخستنێ دا ژێھاتی و لێھاتیا خۆ دیار کر، ب ئاوایەکی کو ل ناڤبەرا ساڵا ١٩٥٦ تا ١٩٥٨ێ شیا ٧٥ کەسان ڕێکخبێت و باوەرییا وان ب ئارمانجێن نەتەوەیی قایم بکەت.
ل ساڵا ١٩٦٠ێ، دەمێ سکرتێرێ پارتی دیموکراتی کوردستان – باکوور (فایق بۆجاغ) ژ دەڤەرا بارزان بەرەڤ سێرتێ ڤە ل باکوورێ کوردستانێ چووی، شەهید عەمەر لەعلێ ل سەر فەرمانا بارزانیێ نەمر دگەل دا چوو. ل ١١ی کانوونا یەکەما ١٩٦٠ێ، نامەیەکا گرنگ یا فایق بۆجاغ ب ڕێکا لژنا زاخۆ گەهاندە دەستێ بارزانیێ نەمر. ل ١ی حوزەیرانا ١٩٦١ێ ژی، دگەل ٤٠٠ خەباتکارێن دەڤەرا زاخۆ و ٢٠٠ مێرخاسێن دەڤەرا بەروارییان گەهشتە هێزا لەشکەری یا پارتی.
ڕۆلێ وی د شۆڕشا ئەیلولا مەزن دا (١٩٦١ – ١٩٧٥):
دگەل هەڵگیرسانا شۆڕشا ئەیلولا مەزن، شەهید عەمەرێ لەعلێ ڕۆلەکێ بەرچاڤ د ڕزگارکرنا باژێرێ زاخۆ دا گێڕا. د ڤێ شۆڕشێ دا چەندین بەرپرسیارەتییێن سیاسی و لەشکەری وەرگرتن، ژ وان:
- ئەندامەتییا لژنا زاخۆ
- بەرپرسیارەتییا ڕێکخراوا ئازادی ل دەڤەرا سلێڤانەیا
- عەریف عاشا ل فەوجا پاسەوانێن سنووری ل دەڤەرا سندیا
- بەرپرسێ بارەگایێ هەورێز و بارەگایێ دێرەبوونێ.
پشتی پیلانگێڕیا ساڵا ١٩٧٥ێ، ب خێزان ڤە ئاوارەی ئێرانێ بوو، لێ ئیرادا وی یا شۆڕشگێڕی چ جارەکێ تێکنەچوو.
بازێ سێ سنۆران:
د شۆڕشا گولانێ و ئەرکێ لۆجستیکی (١٩٧٦ – ١٩٩٠).
هەر ل دەستپێکا شۆڕشا ٢٦ی گولانێ، ل سەر داخوازا شەهیدێ هەردەم ساخ (ئدریس بارزانی)، شەهید عەمەر دگەل مەفرەزەکا پێشمەرگەی زڤریە دەڤەرا زاخۆ و گەهشتە سەرکردایەتییا کاتی، بۆ ڕێکخستنا کارێن شۆڕشێ. ل ساڵا ١٩٧٩ێ پشکداری د کۆنگرەیێ ٩ێ یێ پارتی دا ل کر.
پشتی کۆنگرەی، ب ڕاسپاردەیا کاک ئدریس بارزانی، ئەركێ سەختێ ئینانا چەک و تەقەمەنییان ژ سووریێ بۆ ناڤ شۆڕشێ کەفتە سەر ملێن وی. ل ڤێرێ نازناڤێ «بازیێ سێ سنۆران» وەرگرت، چونکە دگەل گرۆپا خۆ یا پێشمەرگەی، ب شەڤ و ڕۆژ، د ناڤ سەرمایێ و ل سێگۆشا مرنێ یا سنوورێن دەستکردێن ( عێراق،ترکیا و سوریا) یێن مینڕێژکی و ل ژێر چاڤدێریا چڕ یا سوپا و ئیستخباراتا سێ دەولەتان دا، د ڕووبارێن هیزل، خابوور و دیجلەی دا د دەربازبوون، ب سەر بۆسەیێن سوپایێ دوژمنی و تۆرێن مینان دا زال دبوون، دا کو چەک و پشتاڤانیێ بگەهێننە هێزێن پێشمەرگەی.
پشتی ئەنفالێن ڕەش ل ساڵا ١٩٨٨ێ، جارەکا دی ئاوارەی باژێڕکێ شنۆیێ ل ڕۆژھەلاتێ کوردستانێ بوو. ل ساڵا ١٩٩٠ێ ژی ل سەر داخوازا سەرۆک مەسعود بارزانی چوو قامیشلۆ ژ بۆ بەردەوامیدان ب ئەرکێن خۆ یێن نەتەوەیی.
سەرهەلدانا پیرۆز و شەهیدبوون (١٩٩١ – ١٩٩٤):
د سەرهەلدانا پیرۆز یا ساڵا ١٩٩١ێ دا، شەهید عەمەر دگەل مەفرەزەکا پێشمەرگەیی ژ سووریێ گەهشتە زاخۆ و ڕۆلەکێ مەزن د ئازادکرنا دەڤەرێ دا گێڕا، پاشان بوو فەرماندەیێ «هێزا هیزل» ل زاخۆ.
ناڤبری پشکداری د پتریا کۆنگرەیێن پارتی دا کریە و پتر ژ ١٢٤ داستانێن مێرخاسیێ د هەردوو شۆڕشێن ئەیلول و گولانێ دا تۆمار کرینە.
مخابن، ل ڕێکەفتی ١٨ی کانوونا دووەما ساڵا ١٩٩٤ێ، ل ناڤ باژێرێ زاخۆ دا، د کریارەکا ترسنۆکا غەدرێ دا، ب دەستێ تیرۆرێ هاتە شەهیدکرن و گەهشتە کاروانێ بەرزێ شەهیدێن کوردستانێ.
هەزار سلاڤ ل گیانێ پاکێ شەهید عەمەرێ لەعلێ و هەمی شەهیدێن ڕێکا ئازادییا کوردستانێ.
