قەیران؛ (Crisis) ئەو پەیڤا نوکە بەربەلاڤ
ناجح بێجانی
بەری هەر تشتەکی، دڤێت ئاماژە ب ئاخفتنەکا پڕۆفیسۆرو نڤێسەرێ هۆلندی، (مارتین فان برۆینیسن)، بکەم؛ ئەو کەسێ گەلەک ل سەر کورد و کوردستانێ نڤیسیی ول ناڤەڕاستا سالێن حەفتیان ژ نیزیک ڤە شۆڕشا کوردان دیتە و پێزانن یێن باش لسەر کوردان ل هەر چار پارچان ودگەل وان ژیاییە ،
بەری چەند سالان ل هۆڵەندا باژێرێ Hengelo، د بیرەوەریا ساخڤەکرنا وەفاتا بارزانی دا ، ئەز ژی ئێک ژ بەشدار بووم ، ئەوی پڕۆفیسۆری پەیڤەک پێشکێش کر و لسەرهەندەک کاودانێن کوردستانێ ئاخفت.ئەو ئاخفتنا هەتا نوکە ل بیرا من مایە؛ چونکی د ئاخفتنا خوەدا بەحس ل ئاڤەدانییا کوردستانێ کر، لێ پاشی گۆت:> «جهێ داخێ یە؛ ئەو ئۆتۆمبیلێن ژ تورکیایێ دچن کوردستانێ و ل زڤرینێ بەتال ڤەدگەڕن.»مەبەستا وی ئەو بوو، چۆ تشت ل کوردستانێ نینە ،ئەو بەرهەم وسامانێن ل کوردستانێ ول گەلەک دەولەتێن خودان سیادەنینن ، لەومامێ نابیت خەلکێ وان بۆ پێشەڕۆژا خوە نیگەران بن.
ئەو ژ دوخا کوردستانێ نیگەران بوو.
ل ڤێرێ خۆیا دبیت کو ئەوی هەست ب کێماسییەکێ دکر؛ هەر وەکو نەڕاستەوخۆ دبێژتە مە : وەزعێ وە باش نابیت، چونکی هوین هزرا پێشەڕۆژێ ناکن.
ئاڤاهیێن بلند ب لەز و بەز وێ چەندێ ناگەهینت کو ببیت جهێ ڤەژاندنا ئابووریێ؛ بەلکو دانانا فەبریکا و گرنگیدان ب چاندنێ دێ بیتە شەنگستێ ئابوورییەکا بهێزو دێ وە ژگەلەک ئاریشان قورتال کەت.»پشتی ڤان هەمی سالێن بۆری ئەگەر ئەم لسەر ئاخفتنا وی ڕاوەستێن و ب ڕووداوێن ئەڤڕۆکە ڤە گڕێدەین دبینین کو گەلەک ژ قەیرانێن ئەڤرۆ ب گشتی پەیوەندی ب کێشەیێن وی رۆژێ ڤە هەیە.ئەز باوەر دکەم پەیڤا «قەیران» پەیڤەکا کەڤنە و گڕێدای ب گەلەک بابەتان ڤە؛ سیاسی، نوژداری، ئابووری، کۆمەڵایەتی و هتد.لێ دناڤ جڤاکێ کوردیدا، یان ژی ئەگەر پێشتر هەبیتن و پشتڕاستم کو زۆرینەیا خەلکێ مە رامانا وێ ب دورستاهی نزانن، بۆچی ئەڤ پەیڤە بکار دهات، لێ ئەڤڕۆکە ئەڤ پەیڤە وەک پەیڤەکا بەربەلاڤ دناڤ زمانێ کوردیدا ب کار دهێت،هەموو کەس ب شێوەیەکی ب کار دئینیت، بێی کو زۆرجار رامانا ڕاستی و بنەڕەتی یا وێ بزانیت دبێژن:«یا بوویە قاچکێ ناڤ دەڤێ هەر کەسەکی.»ئایە ئەڤ خەلکێ هندە نەخۆشی، شەڕ، دەربەدەری و کارەسات دیتی، هەژی هندێ نەبوون کو ژیانەکا خۆش، ئارام و ئازاد بژین؟بێگومان، هەژیین
ئەڤە وەلاتێ وانە؛ ئەڤ ئاخ ئەمانەتە د دەستێ واندا ،پێدڤییە ئەم هەمی، وەکو چاڤێ خوە، بپارێزین و بەرپرسیارییا خۆ ل بەرانبەی وەلاتێ خوە هەست پێ بکەین.
ئەرێ راستە؟ پشتی چەندیین سالێن حوکمرانیێ، ئەنجام ئەڤە بن؟ ڕۆژ ب ڕۆژ بەرەف پاشڤەزڤرینێ ڤەگەڕیێن؟
ئەرێ، ب ڕاستی، دشیاندان نەبوو کو نەگەهین ئەڤێ خاڵێ؟ما کوردا نەگۆتییە:«دەراڤێ ڕەش بۆ ڕۆژێن تەنگاڤیانە.»
ئەگەر راستە، پا کانێ ئەو فەخفەخە؟کانێ ئەو سامان ومالیەت دڤێت بۆ ڕۆژێن تەنگاڤی بیت؟
یان ژی مە باوەر ب خوە نینە، وەک دبێژن:«دیوارێ سەر بەفرێیە.»**هەر کەس دێ بۆ خوە بێژت:«ما من شۆلەپێیە، کێریرا زراڤە؛ بلا دوێڕێرا ب قەتت ، ئەم هەمی دێ زەرەمەند بینن.»لێ پاشی، پەشێمانیێ شاخ پێڤە نائێت.ئەرێ ب ڕاستی، ئەوێن ئەڤ بەرپرسیارییە ل سەر ملێن وانە، جارەکێ هزر نەکرییە؟ئەڤ خەلکێ هندە دلسۆز بۆ وەلاتێ خوە، هەر تشت ل سەرخوە قەبوول کرییە. هەمی ڕۆژێن سەخت و دژوار، ب مال و ڕوحێن خوە، بەرەڤانی ژ ئەڤێ ئاخێ کرییە؛ دا سەربلند بژین و پاشەڕۆژەکا باشتر بۆ نفشێ داهاتی دروست بکەن.
ئێدی وەخت نەهاتییە کو بتنێ بۆ جارەکێ ژی، چافخۆشاندنەکێ د خۆدا بکەن و بزانن کێشە ل کێڤەیە؟بلا ئێدی بەس بیتن پەیڤێن:«فشارێن دەرەکی گەلەکن و ناهێلن ئەم پێشبکەڤین.»**بێگومان فشارێن دەرەکی هەنە بەلێ پرسیار ئەڤەیە :چەند ژ سەدێ ئاریشە ژ دەرڤە دێن، و چەند ژ سەدێ ژ ناڤ مە خۆیە؟
ئەڤ پرسیارە پێدڤییە جارەکێ ب ڕاستی و بێ ترس ژ خوە بپرسین.
چونکی ئەگەر ئەم نەزانین قەیران ل کێڤە دێت، چەوا دێ بشێن چارەسەرییا وێ بکەین؟
ئەگەر هەر دەما ئەم بێ چارەسەری بمینین، قەیران دێ ل سەر ئێک کۆم ببن؛ کێشە ل دویف کێشێ هەتا دگەهینە خاڵەکێ کو خەلک ژ هەموو تشتێن خۆ بێهیڤی دبن وئێدی بەرگرییێ ژ دەست بدەن.ئەگەر ئەم نەچینە سەر بنگەهێ کێشەکێ، نەزانین بۆچی قەیران دروست دبیت و کێ ل دروستکرنا وی دا بەشدارە، چ چارەسەرە هەیە ئەو کێشەیە دێ چەوا چارەسەر بیت؟
قەیران بتنێ ئەوە نینە کو ژ دەرڤە بێت؛ هەندەک جاران، قەیرانا راستەقینە ل ناڤ مەیە.ئەڤە ئەو پرسیارە کو پێدڤییە ئەم ئەڤڕۆ، بێ ترس و بێ پەردە، ژ خوە بپرسین:
