حوکمڕانی مەسرور بارزانی لە حەوت ساڵی ڕابردوودا؛ نێوان چاکسازی، دیپلۆماسی و بەردەوامی ئاستەنگەکان

دهۆك بەڕۆژی

لە کاتێکدا هەرێمی کوردستان لە دوای قەیرانی دارایی، شەڕی دژی داعش و ئەنجامەکانی ڕیفراندۆمی ٢٠١٧ قۆناغێکی هەستیار و چارەنووسساز دەگوزەراند، مەسرور بارزانی لە ساڵی ٢٠١٩ وەک سەرۆک وەزیرانی حکومەتی هەرێمی کوردستان دەستی بە کار کرد. ئەو ماوەیە کە ئێستا نزیکەی حەوت ساڵ بەسەریدا تێپەڕیوە، یەکێک بووە لە گرنگترین قۆناغەکانی نوێی مێژووی سیاسی هەرێم، چونکە تێیدا هەوڵ درا بناغەیەکی نوێ بۆ ئابووری، کارگێڕی و پەیوەندییە سیاسییەکان دابنرێت.

لە ڕوانگەی پشتگیرانی سەرۆک وەزیر، کابینەی نۆیەم و دواتر کابینەی دەیەم هەوڵیانداوە حوکمڕانییەکی مۆدێرنتر و کاراتر دروست بکەن. پڕۆژەی دیجیتاڵکردنی خزمەتگوزارییە حکومییەکان، سیستەمی بانکی کردنەوەی مووچە، نوێکردنەوەی ژێرخان و هاندانی وەبەرهێنانی ناوخۆیی و دەرەکی لە گرنگترین بەرنامەکانی ئەو ماوەیە بوون. حکومەت بەردەوام جەختی لەسەر ئەوە کردووەتەوە کە ئابووری هەرێم دەبێت لە پشتبەستن بە نەوت بگوازرێتەوە بۆ ئابوورییەکی فرەسەرچاوە.

لە بواری ئابووریدا، حوکمەت هەوڵیدا بوار بۆ گەشەپێدانی کشتوکاڵ، پیشەسازی و گەشتیاری بڕەخسێنێت. هەرچەندە ئەو هەنگاوانە هەندێک ئەنجامی ئەرێنیان هەبوو، بەڵام هێشتا ئابووری هەرێم زۆر بە توندی بە بازاڕی نەوت و پەیوەندییە داراییەکانی لەگەڵ بەغدا گرێدراوە. هەر بۆیە، هەر گۆڕانکارییەک لە نرخە جیهانییەکانی نەوت یان لە پەیوەندییە سیاسییەکانی نێوان هەولێر و بەغدا، کاریگەرییەکی ڕاستەوخۆی لەسەر ژیانی هاووڵاتیان هەبووە.

یەکێک لە دیارترین تایبەتمەندییەکانی حوکمڕانی مەسرور بارزانی، گرنگیدان بە دیپلۆماسی و پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان بووە. لە ماوەی حەوت ساڵی ڕابردوودا، هەرێمی کوردستان توانێویەتی پەیوەندییەکانی خۆی لەگەڵ ئەمریکا، بریتانیا، ئەڵمانیا، فەڕەنسا و زۆرێک لە وڵاتانی ناوچەکە بەردەوام بەهێز بکات. ئەو پەیوەندییانە نەک تەنها لە بواری سیاسی، بەڵکو لە بوارەکانی ئاسایش، ئابووری و وەبەرهێنانیشدا گرنگییان هەبووە.

لە بواری ئاسایشدا، هەرێمی کوردستان لە ماوەی حوکمڕانی مەسرور بارزانیدا توانێویەتی ئاستێکی باشی جێگیری پارێزگاری بکات. بەردەوامبوونی هاوکاری لەگەڵ هاوپەیمانانی نێودەوڵەتی لە شەڕی دژی تیرۆریزم و هەوڵدان بۆ چاکسازیی هێزەکانی پێشمەرگە، بەشێک بوون لە ستراتیژیی حکومەت بۆ پاراستنی ئارامی هەرێم.

بەڵام، لە بەرامبەر ئەو دەستکەوتانەدا، ژمارەیەک لە ڕەخنە و ئاستەنگەش هەبوون. کێشەی مووچەی فەرمانبەران، دواخستنی مووچە لە هەندێک قۆناغدا، بەرزبونەوەی نرخەکان و کەمبوونی دەرفەتی کار بۆ گەنجان، لە گرنگترین بابەتەکانی ناڕەزایەتی گشتی بوون. زۆرێک لە هاووڵاتیان پێیان وایە کە چاکسازییە ئابوورییەکان بە شێوەیەکی تەواو نەگەیشتوونەتە ئاستی ژیانی ڕۆژانەی خەڵک.

هەروەها، ئۆپۆزسیۆن و چاودێرانی سیاسی بەردەوام داوای چاکسازیی زیاتر لە بوارەکانی شەفافیەت، دابەشکردنی دەسەڵات، بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی و بەهێزکردنی دامەزراوە دیموکراتییەکان کردووە. لە ڕوانگەی ئەوانەوە، سەرکەوتنی هەر حوکمەتێک پێویستی بە بەشداریی فراوانتری سیاسی و گەشەپێدانی کەلتووری لێپرسینەوە هەیە.

پەیوەندییەکانی نێوان هەولێر و بەغداش لە گرنگترین تاقیکردنەوەکانی ئەم ماوەیە بوون. کێشەکانی بودجە، نەوت، مووچە و مافە دەستوورییەکان بەردەوام کاریگەریان لەسەر ئاسۆی سیاسی و ئابووری هەرێم هەبووە. لەگەڵ ئەوەشدا، گفتوگۆ و دانوستاندن بەردەوام بەشێکی سەرەکی لە سیاسەتی حکومەت بووە.

ئەمڕۆ، دوای حەوت ساڵ، هەڵسەنگاندنی حوکمڕانی مەسرور بارزانی جیاوازە. لە کاتێکدا پشتگیران باس لە چاکسازی، جێگیری ئاسایش و بەهێزبوونی شوێنی هەرێم لە ناوچەکە دەکەن، ڕەخنەگران جەخت لەسەر چارەسەرنەبوونی هەندێک کێشەی بنەڕەتی و گوزەرنەکردنی خەڵک بۆ ئاستێکی باشتر لە ژیان دەکەن.

بە گشتی، حەوت ساڵی حوکمڕانی مەسرور بارزانی قۆناغێک بووە کە تێیدا هەرێمی کوردستان هەوڵی داوە لە نێوان پاراستنی جێگیری سیاسی و ئاسایشی، و ئەنجامدانی چاکسازییە پێویستەکان هاوسەنگی دروست بکات. بەڵام داهاتووی ئەو هەوڵانە بەوە دەبەسترێتەوە کە تا چەندە حکومەت بتوانێت کێشە ئابووری و سیاسییە هەرە گرنگەکان چارەسەر بکات و متمانەی هاووڵاتیان زیاتر بهێنێنت.