(كوردان مفا ژ ئیسلامێ وه‌‌رنه‌‌گرت وه‌‌كو نه‌‌ته‌‌وەیێن دی)

نڤیسین: بێوار حسێن زێبارى

ل ده‌سپێكێ دورستبوونا كوردستانێ هه‌تا نها بوویه‌ ئه‌گه‌رێ دورستبوونا شه‌ڕێن وه‌لاتێن زلهێز كو هێژ نه‌هاتیه‌ بنبڕ كرن، ئه‌ڤ چەندە ڕۆژ ب ڕۆژ دژوارتر لێ دهێت و دیسا ژى كو به‌رى ئیسلاما كوردى ژ ئالیىێ نه‌ته‌وه‌یى ڤه‌ گه‌لەك و گه‌لەك یا لاواز بوو، چونكى كوردستان به‌رده‌وام بوویه‌ مه‌یدانا شه‌ڕان و دوبەرەک و هەڤڕکییێ ژ ئالییێ ده‌ستهه‌لاتێن زلهێز ڤە ل وى وه‌ختى. ئه‌ڤه‌ ژ ئالییه‌كى ڤه‌ و ژ ئالییه‌كێ دی كورد تووشى نه‌خۆشییا ده‌مارگیرى بوون كو ئه‌و ژى دژى هزرا نه‌ته‌وایەتی بوون، هنده‌كان دگۆت: گوندێ من. هنده‌كا دگۆت: باژێڕێ من. هنده‌كێن دی دگۆت: عه‌شیره‌تا من و ده‌ڤه‌را من.
ئه‌ڤه‌ هه‌مى بوونه‌ ئەگەر داكو كه‌س بەحسێ كوردستانێ نه‌كه‌ت یان كو كه‌سێ نه‌دگۆت كوردستانا من و پێکۆل کربیت بۆ نیاسینا كوردستانێ وه‌كی نه‌ته‌وه‌، وه‌كی ڕاخ و زمانێ سه‌ربخوە ل ده‌ڤه‌رێ و جیهانێ، ل به‌ر وێ چه‌ندێ زاراڤێ كوردستانێ زاراڤه‌كێ نوو دهێته‌ ناساندن. ئه‌‌‌گه‌‌ر ئه‌‌م بزڤڕینه‌‌ڤه‌‌ بۆ سه‌‌رده‌‌می كه‌‌‌‌سایه‌‌‌تییا ناڤودەنگ یا كوردی و ئیسلامی، سه‌‌‌لاحه‌‌‌دینێ ئه‌‌‌یووبی ئهوێ باژێڕی قودسێ ڕزكار كری ژ ده‌‌‌ستی زلهێزێن خاچپەرێس پشتی ڕزكاركرنا باژێڕێن به‌غدا و لبنانێ و هەڕفاندنا ده‌وله‌‌تا فاتمی ل وه‌‌‌لاتێ مسڕێ كو ده‌‌‌ستهه‌‌‌لاته‌‌كا شیعهمه‌‌‌زهه‌‌‌ب بوو، ڕاسته‌‌‌ سهلاحهدینێ ئه‌‌‌یووبی سه‌‌‌ركه‌‌‌فتنێن مه‌‌‌زن ب ده‌ست ڤه‌‌ ئینان وه‌‌كی سه‌‌‌ركرده‌‌‌یه‌‌‌كێ ئیسلامی، بەس پا وه‌‌‌كی سه‌‌‌ركرده‌‌‌یه‌‌‌كێ كورد چو هزرا نه‌‌‌ته‌‌‌وه‌‌‌یی نەبوو، كو ئێكه‌‌‌ ژ بنه‌‌‌مایێن هه‌‌ره‌‌سه‌‌ره‌‌كی یێن ئایینی دهێته‌‌‌ نیاسین و بۆ زانین ئه‌‌‌و جهێن ڕزكاركری هه‌‌‌می ب خوونا‌ قه‌‌‌هره‌‌‌مانێن كورد هاتنه‌‌‌ ئازاد كرن و سه‌‌‌ركه‌‌‌فتنێن مه‌‌‌زن تۆمار كرن و هه‌‌‌تا ڤی ده‌می ژی چه‌‌‌ندین گۆڕستان ب ناڤێ كوردان و شه‌‌‌هیدێن كورد ل وان ده‌‌‌ڤه‌‌‌را هەنە، ل ڤێرێ بۆ مه‌‌ دیار دبیت كو مله‌‌‌تێ كورد و تایبه‌‌‌تی سه‌‌‌ركرده‌‌‌یێن مه‌‌‌ مفا وه‌‌‌كی نەتەوەیێن دی نه‌‌‌شیانه‌‌ مفای ژێ وه‌‌‌رگرن، چونكی ل وی سه‌‌‌رده‌‌‌می ئیسلام كارتێکرنەکا مه‌‌‌زن هه‌‌‌بوو بۆ بده‌‌‌ستئینانا ئارمانجێن نەتەوەیی و یا ژ هه‌‌‌مییێ سه‌‌‌یرتر ئەو‌ بوو كو وی سه‌‌‌ركرده‌‌‌یی ده‌‌‌وله‌‌‌تەك ب ناڤێ (ده‌‌‌وله‌‌‌تا ئه‌‌‌یووبی) دامه‌‌‌زراند، ل جهێ دامه‌‌‌زراندنا ده‌‌‌وله‌‌‌تا كوردی، ئه‌‌‌ڤه‌‌ مه‌‌‌زنترین فرسه‌‌‌ت بوو كو ژ ده‌ستێ كوردا چووی، چونكى وى سه‌ركرده‌یى دشیا هه‌مى دەڤەرێن كوردستانێ پێكڤه‌ گرێ ده‌ت و بهزترین ده‌وله‌تا كوردى دورست كه‌ت ل وى سه‌رده‌مى . بلا ئه‌‌م چاڤخشاندنەکێ بكه‌‌ین ل سه‌‌رده‌‌مى داگیركرنا ده‌‌وله‌‌تا ئیراقى د سالێن ١٩١٩-١٩٤٠ دا، بۆ مه‌ دیار بوو كو هه‌مى چارسه‌‌رییێن هه‌‌مى ئاریشەیان، ڤێچا چ وه‌‌كی ئاریشەییێن تاكه‌‌كه‌‌سى یان خێزانى یان جڤاکی و ئاریشه‌‌یێن نه‌‌ته‌‌وه‌‌یی و مەزهه‌بى، مه‌‌ وه‌‌كی كوردا چو سه‌‌ره‌‌ده‌‌ری ل گه‌‌ل وی داگیركه‌‌رییێ كر؟ د وێ ڕەوشا هه‌‌ستیار دا، ئێكه‌م كارڤه‌دانا كوردان ئه‌‌و بوو ل سه‌‌ر هزرا ئیسلامى بوون كو هزرا جیهادی د سه‌‌رێ مه‌‌ دا بوو دژی هێزین برێتانییێن داگیركه‌‌ر و هه‌‌تا چه‌‌ندین كۆلۆنیلێن برێتانى سه‌‌ره‌‌دانا (شێخ مەحموودر حه‌‌فید) کر، ئێكه‌‌م جار شێخ ئاماده‌ ‌نه‌‌بوو، بچیتە دەستێ وان، چونكی دووڤ بیروبۆچۆنێن وی شه‌‌رعه‌‌ن نه‌ دورسته‌‌ یان حه‌‌رامه‌‌ ب چو ڕەنگەکی چێ نابیت بچیتە دەستێ كافران، هەتا گه‌‌هشته‌ وی ڕاده‌‌یی كو كوشتن بكه‌ڤیته‌ د ناڤبه‌‌را وان دا، وه‌كی كوشتنا چه‌‌ند كۆلۆنێلان ل ده‌ڤه‌را سلێمانیێ و هه‌‌ر وه‌‌سا ده‌ڤه‌را زێبار و دیسان ل ده‌ڤه‌را زاخۆ، ئه‌ڤه‌‌ بوویه‌ جهێ حێبەتییا وان و جهێ نه‌ئارامییا وان و بوویه‌ جهێ مه‌ترسىییێ ل سه‌ر به‌رژه‌وندییێن وان كو پتر دژایه‌‌تییێ بكه‌‌ن ل دژى مله‌‌تێ كورد، به‌روڤاژییا وه‌‌لات و نه‌ته‌وه‌یێن دی، وه‌‌كی وه‌‌لاتێ سعوودیێ بۆ نموونه‌‌، كو دبێژنێ (خادم الحرمین الشریفین)، دا بزانین وان چاوا سه‌‌ره‌‌ده‌‌ری ل گه‌ل هێزین داگیركه‌‌ر یێن برێتانی دكر، وه‌‌كی د كتێبان دا هاتیه‌‌ وه‌‌ختی كۆلۆنێلێن برێتانی سه‌‌ره‌‌دانا به‌ربرسێن وی وه‌‌لاتی دكر یان كو پاشاییێن وان ئه‌‌وانا خزمه‌‌تا كۆلۆنێلان دكر ب باشترین ڕێز و قەدرگرتن و پێشكه‌ێشكرنا باشترین خوارن و ڤەخوارن، چونكى وان دزانى ئه‌‌و دێ شێن ب ڕێیا وان وه‌لاتێ خۆ ئاڤا كه‌‌ن و نەفتا خوە ل بن ئه‌‌ردی ئینه‌‌ ده‌‌رێ و بۆ خوە ب كار ئینن، پاشی هه‌‌ر ب خوە ئه‌‌و هێزه‌‌ دێ وی وه‌‌لاتی جھ هێلیت و دێ چیت و بێ گۆمان ئه‌‌و خه‌‌ون بوویه‌‌ ڕاستی بۆ وان، وه‌‌ختێ هێزێن برێتانى وانا دیت ئه‌‌و هزر و سەرەدەرییا مه‌‌ ل گه‌‌ل وان ئه‌‌و گه‌‌هشتنه‌ ڕاستییه‌‌كێ كو ئه‌‌م نه‌‌مسته‌‌حقی ده‌‌وله‌‌تێ بوونه و هەتا گه‌‌هشتییه‌‌ وێ ڕاده‌‌یی كو كوردستان بهێته‌‌ دابه‌‌ش كرن بۆ چار پشكان، ل ڤێره‌ێ دیسان بۆ مه‌ دیار بوو كو مه‌ ئه‌‌و فورسه‌ته‌‌ ژ ده‌ست دا و ئه‌م نه‌شیانە وه‌كی نه‌ته‌وه‌یێن عه‌ره‌ب، ترك و فارس ب ڕێیا ئیسلامى ئاخا خوە و وه‌لاتێ خوە و زمانێ خوە پارێزین و كوردستانێ وه‌كی هه‌مى نه‌ته‌وه‌یێن دى ده‌وله‌تا كوردى دامه‌زرێنین كا چاوا ترك، فارسا و عه‌ره‌بان ب هێجه‌تا ئیسلامى کری، به‌لێ وه‌لاتێ خوە شیان چه‌ندین ده‌ڤه‌رێن دى یێن ده‌رڤه‌ىی ئاخا خوە بگرن و هه‌ر وه‌سا وانا بەس ناڤێ ئیسلامێ په‌یڕه‌و دكر، وه‌كی پراكتیك چو ئیسلامه‌تى پێڤه‌ دیار نه‌بوویه‌ و نابیت ژی، هەتا بۆ به‌رژوه‌ندیێن خوە یێن سیاسی و ئابۆرى و نه‌توه‌یى ب كار دئینان و هەتا نها ژى وى چه‌ندێ هه‌ر دبینین ل وان وه‌لاتانه‌ و ئه‌م هێشتا ل ئیسلامێ تێ نه‌گه‌هشتینه‌ و هەتا نوكه‌ هزر دکەیین ئیسلام ب تنێ نڤێژ و ڕۆژی نە، به‌لێ به‌روڤاژی ئه‌و تشتێ د ئیسلامێ دا هاتی و به‌حس كری چو جهه‌كێ ب جوانی و گرنگی ئاماژه‌ نه‌دایه‌ چو تشته‌كی، ژ به‌ر هندێ گرنگه‌ كورد مفایی بۆ خوە ژ ئیسلامێ وه‌ربگرن و ببنە خودانده‌وله‌ت.