هونەر و وێژە سێبەری مرۆڤایەتین

ستار ئەحمەد

​هونەر و وێژە تەنها دیاردەیەکی کاتی یان کەرەستەیەک نین بۆ کات بەسەربردن، بەڵکو ئەوان سێبەرێکی ڕاستەقینە و قووڵی بوونی مرۆڤن لەسەر زەوی. ئەگەر سێبەر لە جیهانی ماددیدا تەنها ڕەنگدانەوەی جەستەیەک بێت کە ڕێگری لە ڕووناکی دەکات، ئەوا لە جیهانی مەعنەویدا، هونەر و وێژە ئەو سێبەرە پڕ لە مانایەن کە لە ڕووناكی ئەندێشە و هەستەکانەوە سەرچاوە دەگرن. ئەم سێبەرە (نسێ) هەمیشە لەگەڵ مرۆڤدا دەمێنێتەوە و هیچ کاتێک لێی جیا نابێتەوە، چونکە گوزارشت لەو بەشە شاراوە و ناوەکییەی مرۆڤ دەکات کە زمانە سادە و ڕۆژانەییەکە ناتوانێت دەری ببرێت.
​کاتێک نووسەرێک دەست دەداتە پێنووس یان هونەرمەندێک تابلۆیەک دەنەخشێنێت، لە ڕاستیدا سێبەرێکی ڕاستەقینەی ناوخۆی خۆی و کۆمەڵگەکەی دەخاتە سەر لاپەڕەی مێژوو. ئەم سێبەرە وەک بەڵگەی زیندوویەتی نەتەوەکان دەمێنێتەوە؛ چونکە شارستانییەتەکان بە تێپەڕبوونی کات جەستە ماددییەکەیان لەناو دەچێت و تەلاری شارەکانیان دەبێتە خۆڵ، بەڵام ئەو “نسێ”یە ئەدەبی و هونەرییەی کە جێیان هێشتووە، تا هەتایە وەک ناسنامەیەکی زیندوو دەمێنێتەوە. وێژە دەبێتە ئاوێنەیەک کە تێیدا مرۆڤ دەتوانێت سێبەری ئازار، ئومێد، شکۆ و شکستی خۆی تێدا ببینێتەوە، و هونەریش ئەو زمانە جیهانییەیە کە بێ پیت و دەنگ، سێبەری جوانییەکانی ڕۆح دەگەیەنێتە هەموو سووچێکی جیهان.
​ئەو سێبەرەی کە هونەر و وێژە دەینووسنەوە، سێبەرێکی جێگیر نییە، بەڵکو سێبەرێکی گەشەسەندووە کە لەگەڵ گۆڕانکارییەکانی سەردەمدا ڕەنگ دەگۆڕێت بەبێ ئەوەی ڕەسەنایەتی خۆی لەدەست بدات. ئەگەر سێبەری فیزیکی پێویستی بە تیشکی خۆر بێت بۆ دروستبوون، ئەوا سێبەری هونەری و ئەدەبی پێویستی بە تیشکی ئاگایی و مەعریفە هەیە. هەر دەقێکی ئەدەبی یان بەرهەمێکی هونەری، پانتاییەک لە “نسێ” بۆ ڕۆحی مرۆڤ دەکاتەوە تا تێیدا لە جەنجاڵی و ژاوەژاوی ژیانی ڕۆژانە پشوو بدات. ئەمە ئەو شوێنەیە کە مرۆڤ تێیدا ڕاستەقینەیی خۆی دەدۆزێتەوە و دوور لە دەمامکە کۆمەڵایەتییەکان، لەگەڵ سێبەرە ڕاستەقینەکەی خۆی تێکەڵ دەبێت.
​لە کۆتاییدا، دەکرێت بڵێین ژیان بەبێ ئەم سێبەرە ڕاستەقینەیە، بیابانێکی وشک و بێ ڕووحە کە تێیدا مرۆڤ لە ژێر تیشکی توندی ماددیگەراییدا دەسووتێت. هونەر و وێژە ئەو سێبەرە فێنکەن (نسێ) کە مرۆڤ لە ژێر گەرمای تاقەتپڕوکێنی کێشەکان و جەنجاڵییەکانی جیهانی ماددی پەنای بۆ دەبات. ئەوان سێبەرێکن کە نامرن، چونکە لە دڵ و دەروونی مرۆڤەوە دەست پێ دەکەن و تا کەنارەکانی نەمری درێژ دەبنەوە. هەر بۆیە پاراستن و قووڵکردنەوەی ئەم سێبەرە، تەنها ئەرکێکی ڕۆشنبیری نییە، بەڵکو پاراستنی خودی مرۆڤایەتییە لە وونبوون. سێبەری هونەر و وێژە تاکە سێبەرە کە لە تاریکیشدا هەر دەدرەوشێتەوە و ڕێگای ڕاستەقینەی ژیانمان نیشان دەدات.