منداڵان و پەروەردەیەکی دروست

​نووسینی: ستار ئەحمەد

​پڕۆسەی پێگەیاندنی منداڵ و فێرکردنی، گەورەترین و هەستیارترین وەبەرهێنانە لە مێژووی مرۆڤایەتیدا. منداڵ تەنها بەشێک نییە لە خێزان، بەڵکوو بەردی بناخەی پاشەڕۆژی نەتەوەیەکە. هەر نەتەوەیەک بییەوێت لە کاروانی شارستانییەت دانەبڕێت، دەبێت سەرەتا لە نێو ماڵەکانەوە دەست پێبکات، چونکە منداڵ وەک هەوێنی کۆمەڵگەیەکی تەندروست و بەختەوەر دەبینرێت.
​پەروەردە پێش فێرکردن دەست پێدەکات؛ ئەمە بنەمایەکی زێڕینە بۆ هەموو سەردەمەکان. فێرکردن بریتییە لە پێدانی زانیاری و پڕکردنی مێشک لە زانست، بەڵام پەروەردە بریتییە لە: ڕازاندنەوەی دەروون و بونیادنانی کەسایەتییەکی بەهێز. منداڵێک بەبێ پەروەردەیەکی دروست فێری زانست بێت، لەوانەیە ببێتە مەترسی بۆ سەر مرۆڤایەتی، بەڵام منداڵێکی پەروەردەکراو، زانستەکەی دەخاتە خزمەتی چاکەی گشتی و ئاوەدانی نیشتمانەکەی.
​دایکان و باوکان دەبێت ئەوە بزانن ڕەفتاری ئەوان گەورەترین قوتابخانەیە بۆ نەوەکانیان. منداڵ بە چاوەکانی فێر دەبێت نەک تەنها بە گوێیەکانی؛ واتە ئەو سەیری کرداری گەورەکان دەکات و چاویان لێدەکاتەوە، نەک تەنها گوێ لە ئامۆژگارییە وشک و بێزارکەرەکان بگرێت. کاتێک لە ناو ژینگەی ماڵەوەدا ڕێز و خۆشەویستی هەبێت، منداڵیش بە دڵێکی پڕ لە ئارامییەوە گەشە دەکات و فێری لێبوردەیی دەبێت. هەر لێرەوەیە خێزان دەبێتە یەکەمین و گرنگترین بەربەست لە بەردەم لادانە ڕەفتارییەکان. دایک و باوک وەک یەکەمین مامۆستا دەردەکەون، شێوازی قسەکردن و چۆنییەتی چارەسەرکردنی کێشەکان لای ئەوان، دەبێتە وانەیەکی ژیانی منداڵان. کاتێک منداڵ لە ناو هەستێکی پڕ لە دڵنیاییدا گەورە دەبێت، دەروونی بە تەندروستی دەمێنێتەوە و ئامادەی وەرگرتنی زانست دەبێت.
​خاڵێکی تری گرنگ، شێوازی مامەڵەکردنە لەگەڵ بەهرە و تواناکانی منداڵ. هەر منداڵێک جیهانێکی تایبەت و لێهاتووییەکی جیاوازی هەیە. ئەرکی دایک و باوک و مامۆستا دۆزینەوەی ئەو بەهرە پەنهانانە و گەشەپێدانیانە. نابێت منداڵ ناچار بکرێت ببێتە وێنەیەک لەو خەونانەی باوانی نەیانهێناوەتە دی، بەڵکوو دەبێت ڕێگەی پێبدرێت خەونە سەربەخۆکانی خۆی بونیاد بنێت. قوتابخانەش تەواوکاری ئەو بنەمایانەیە کە لە ماڵەوە چێنراون. مامۆستا تەنها گوێزەرەوەی زانیاری نییە، بەڵکوو ئەندازیاری کۆمەڵگەیە. سیستمی فێربوون دەبێت لەسەر بنەمای بیرکردنەوەی ورد بونیاد بنرێت. پێویستە منداڵ فێر بکرێت چۆن پرسیار بکات و چۆن بەدوای ڕاستییەکاندا بگەڕێت، نەک تەنها دەقەکان لەبەر بکات و دوای تاقیکردنەوەکان لەبیریان بباتەوە.
​لە پاڵ هەموو ئەمانەدا، ئەمڕۆ ڕووبەڕووی شەپۆلێکی مەترسیدار دەبینەوە؛ ئەویش داگیرکردنی مێشکی منداڵە لە لایەن جیهانی ژمارەیی و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە. ئەم دیاردەیە گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی لە شێوازی ژیان و بیرکردنەوەی نەوەی نوێ دروست کردووە. ئەگەر جاران کۆڵان و باخچەکان شوێنی یاری و فێربوون بوون، ئێستا شاشە بچووکەکان بوونەتە جێگرەوەی هەموو شتێک. تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دەتوانن ببەنە هۆی دابڕانی منداڵ لە ژیانی ڕاستەقینە، ئەمەش دەبێتە هۆی گۆشەگیری و دروستبوونی دڵەڕاوکێی بەردەوام. بینینی وێنە و ڤیدیۆی دوور لە ڕاستی، وای لێدەکات هەمیشە بەراوردی ژیانی خۆی لەگەڵ کەسانی تر بکات و هەست بە کەمی و بێهیوایی بکات.
​ئەرکی باوان لێرەدا قورستر دەبێت؛ قەدەغەکردنی تەواوەتی چارەسەر نییە، بەڵکوو ڕێکخستن و چاودێریکردن کلیلی سەرکەوتنە. پێویستە منداڵ فێر بکرێت تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان وەک ئامرازێک بۆ فێربوون بەکار بهێنێت، نەک ببێتە دیل و کۆیلەی لایک و کۆمێنتە بێماناکان. جیهانی ژمارەیی پڕە لە زانیاریی چەواشەکار و ڕەفتاری نەشیاو، بۆیە دەبێت منداڵ خاوەنی پاڵێوەرێکی ئەقڵانی بێت بۆ جیاکردنەوەی باش و خراپ. ئەم پاڵێوەرەش تەنها لە ڕێگەی گفتوگۆی بەردەوام و هاوڕێیەتی نێوان دایک و باوک و منداڵ دروست دەبێت. زیانە جەستەییەکانی دانیشتنی زۆر بەدیار شاشەکانەوە، کاریگەریی ڕاستەوخۆیان لەسەر گەشەی مێشک هەیە. مێشکی منداڵ پێویستی بە جووڵە و یاریی جەستەیی هەیە بۆ ئەوەی خانەکانی بە دروستی گەشە بکەن.
​پەروەردەی دروست تەنها بۆ بەرژەوەندی خێزانێک نییە، بەڵکوو بۆ پاراستنی ئاسایشی نەتەوەیی و گەشەی هەموو وڵاتە. نەوەیەک ڕێزی یاسا بگرێت، ژینگە بپارێزێت و یەکتری قبووڵ بکات، دەتوانێت نیشتمانەکەی بەرەو لوتکەی سەرکەوتن ببات. پاراستنی ناسنامەی نەتەوەیی و زمانی دایکیش لایەنێکی تری زۆر گرنگە. منداڵێک زمانی دایکی خۆی بە جوانی نەزانێت، لە تێگەیشتن بۆ جیهانی دەوروبەری تووشی گرفت دەبێت. فێربوونی زمان و مێژووی نەتەوەکەی، متمانە بەخۆبوونی پێ دەبەخشێت.
​لە کۆتاییدا، دەبێت ئەو ڕاستییە بزانین؛ پەروەردە و فێرکردن پڕۆسەیەکی بەردەوام و پڕ لە ماندووبوونە، بەڵام بەرهەمەکەی بۆ کۆمەڵگە زۆر شیرین و بەردەوامە. با هەموومان پێکەوە، لە ماڵەوە تا قوتابخانە، منداڵ بکەینە چەقی بایەخەکانمان. هەر خەمساردییەک لە پەروەردەی ئەمڕۆدا، دەبێتە کارەساتێکی گەورە لە داهاتوودا. با نەوەیەک پێبگەیەنین مێشکی پڕ بێت لە زانستی سەردەم و دڵی پڕ بێت لە مرۆڤایەتی و خۆشەویستی نیشتمان.