قەدری جان… سەرھۆستا و پێشەنگێ ڤەژاندنا ھۆزانا کوردی یا ھەڤچەرخ
قەدری جان… سەرھۆستا و پێشەنگێ ڤەژاندنا ھۆزانا کوردی یا ھەڤچەرخ
ئامادەکرن: ئیدریس ئیسماعیل تروانشی
ئەڤرۆ 9ی تەباخێ، ساڵڕۆژا کۆچا داویێ یا هەلبەستڤانێ مەزنێ کورد، قەدری جان نە (1911–1972) کو ب ئێک ژ دیارترین پێشەنگێن ئەدەبێ کوردی یێ سەردەم د ھێتە ھەژمارتن و پێشەنگێ تۆرەڤانێن ڤەژاندنا چاندا کوردی یە، کو ھزر و پێنڤیسێ خۆ، ژبۆ خزمەتا زمان، دۆزا نەتەوەیی و مرۆڤایەتیێ تەرخانکربوو.
قەدری جان، کو ناڤێ وی یێ ڕاستەقینە عەبدولقادر عەزیز جانە، د ساڵا 1911ێ دا، ل دەڤەرا دێرکێ (دێرکا چیایێ مازی) یا سەر ب مێردینێ ڤە ل باکوورێ کوردستانێ هاتیە سەر دنیایێ. ژبەر بارودۆخێ سیاسی یێ وێندەڤەرا
تێدا دژیا، نەچار بوو وارگەھێ خۆ بجهـ بهێلیت و ل باژێرکێ عامۆدێ ل ڕۆژئاڤایێ کوردستانێ و پاشی ل شامێ ئاکنجی ببیت.
قەدری جان ل وێرێ د بیاڤێ پەروەردە و فێرکرنێ دا کارکر، لێ پەیاما وی یا ڕاستەقینە هەر بەڕەڤانیکرن بوو ژ زمان و ژیاندنەڤەیا ئەدەبێ کوردی.
ناڤێ وی ب گۆڤارا هاوارێ ڤە هاتە گرێدان، ئەوا ژ لایێ میر جەلادەت بەدرخان ڤە هاتیە دامەزراندن، کو ببوو خالا وەرچەرخانێ د مێژووا ئەدەبێ کوردی یا سەردەم دا. قەدری جان ب ڕێکا هۆزان، گۆتار و وەرگێڕانێن خۆ، ئێک ژ دیارترین دەنگان بوو، کو بەشداری د چەسپاندنا پێگەهێ زمانێ کوردی دا کری و شیا شەنگستەیەکی بۆ قوتابخانەیەکا ئەدەبی یا سەردەم دانیت کو ڕەسەناتیێ ب گیانێ نووخوازیێ ڤە گرێبدەت.
قەدری جان ڕۆشنبیرییەکا بەرفرەهـ ھەبوو. وی زمانێن کوردی، عەرەبی، تورکی و فەرەنسی باش دزانین، لەوما ئەو ئاسۆیێ بەرفرەھێ ڕۆشنبیریێ د بەرهەمێن وی یێن ئەدەبی دا ڕەنگڤەدا. هەلبەستێن وی ب ئاڕاستەیەکێ نەتەوەیی و مرۆڤایەتی دهاتنە نیاسین. ئازادی، کەرامەت و بەڕەڤانیکرن ژ ناسنامەیا گەلێ خۆ کربوونە مژارێن سەرەکی د ئافڕاندنا خۆ دا، هەتا کو ب شانازی ڤە، نازناڤێ دامەزرێنەرێ ھەلبەستا سەردەم وەرگریت.
قەدری جان ل ساڵا 1957ێ دا سەردانا موسکۆ یا پایتەختێ ڕۆسیایێ دکەت، ل وێرێ ب خزمەتا و دیدارا ڕێبەرێ نەمر مصطفی بارزانی شادبیت و د ھەلبەستێن خۆ دا شانازیێ ب خەبات و تێکۆشانا بارزانیێ نەمر و گەلێ کورد دکەت.
ڤەدریجان ژ ئەنجامێ ھەڵویستێن خۆ یێن نەتەوەیی و نیشتیمانی و چالاکیێن خۆ یێن سیاسی و ڕەوشەنبیری، ل سالێن 1959 و 1961ێ دا، ژ لایێ ڕژێما سووریێ ڤە دھێتە گرتن.
قەدری جان هەتا دوماهیک ڕۆژێن ژیانا خۆ، ل سەر بیر و باوەر و پرەنسپێپێن خۆ یێن نەهەژی دمینیت.
د نەهێ تەباخا ساڵا 1972ێ دا، پەردە ل سەر ژیانا ڤی ھەلبەستڤان و تۆرەڤانێ مەزن دهێتە کێشان، لێ پەیڤێن وی ب زندی د دڵ و دەروونێ بەرەباب ل دووف بەرەبابی دا دەنگڤەدان، کو ئەڤرۆ سالڕۆژا کۆچا وی یا داویێ ب ڕێز و پێزانین ڤە ب بیربینین.
قەدری جان ب ڕێیا بەرھەمێ خۆ یێ ئەدەبی سەڵماند کو پەیڤ گرنگترین چەکێن گەلانە بۆ بەڕەڤانیکرنێ ژ ناسنامە و مافێن خۆ.
د ساڵڤەگەرا کۆچا پێشەنگ و سەرھۆستایێ ھەلبەستا نووخواز دا، سەرێ ڕێزێ بۆ گیانێ وی یێ نەمر و خزمەتا وی یا مەزن د ئەدەبیاتا کوردی دا دچەمینین.
ناڤێ قەدری جان و گەنجینەیا وی یا ئەدەبی دێ ھەتا ھەتایێ د بیردانکا نەتەوەیا کوردی دا، مینا هێمایەکی بۆ ئافڕاندن، وەفاداری و پێگیریێ ب دۆزا گەلێ کورد دا ب زندی مینیت.
