شادەماری دیجیتاڵی جیهان لە دەست ئێراندا

ئا: كەمال كوردی
شادەماری دیجیتاڵیی جیهان لە دەست ئێراندایە و ئەمە كابوسێكی ترسناكترە لە ڕاگرتنی نەفت و داخستنی تەنگەی هورمز!
كاتێك قسە و باس دێتە سەر تەنگەی هورمز، هەموو كەسێك بیری بۆ كەشتی نەفت هەڵگرەكان دەچێت، بەڵام ڕاستییەكی ترسناكتر لە قۆڵایی ئەم ئاوە باریكانەدا خۆی حەشار داوە، ئەویش كێبلەكانی ئەنتەرنێتی فایبەرن.
1- جیهانی مۆدێرن لەسەر 500 داوە مووی باریك لە قۆڵایی دەریادا دەسووڕێتەوە!
زیاتر لە 95% ترافیكی ئەنتەرنێتی جیهان، مامەلە بانكیەكان، بازاڕەكانی بۆرسە و داتا هەورییەكان(كلاود داتا)بە ڕێگەی كێبلەكانی ژێر دەریاوە دەگوازرێنەوە. خەلیجی فارسی یان خەلیجی عەرەبی و دەریای سوور، شادەمار و دڵێ ئەم پەیوەندییانەیە كە ئاسیا، ئەوروپا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست پێكەوە دەبەستێت و ئەگەر ئەم كێبلانە بپچڕێن، لە ڕووی پەیوەندییەوە جیهان دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی 1802!
2- ستراتیجیەتی”مادەم ئێمە نوقم دەبین، ئێوەش لەگەڵ خۆمان دەبەین”!
بەڕاستی جیهانی ڕۆژئاوا دەبێ نیگەران بێت، وەڵاتێك كە هەموو هەوڵەكان بۆ لەناو بردنی خراوەتە گەڕ، شتیكی نییە بۆ لە دەست دان.بۆیە ئەگەر ئێران بڕیار بدات كە وا كێبلەكان بكاتە ئامانج ڕەنگە ئەمانەی خوارەوە ڕووبدات:
• شەلەل بوونی بانكداری: دوبەی وەك هۆبێكی دارایی و ماڵی ناوچەكە یەكەم قوربانی دەبێت. بە داڕمانی سیستەمی بانكیی دوبەی، دۆمینۆی داڕمان هەموو ئابووریی جیهان دەگرێتەوە.
• تەقینی بڵقی پێتردۆلار: هێزی مالی و دارایی شێخ نشینەكان كە پشتیان بە ئابووری لەرزووكی ئەمریكا بەستووە بە شەویك تەفر و توونا دەبێت.
• كووژاندنەوەی دیجیتاڵێ: ئەنتەرنێت لە كوێت، قەتەر، بەحرێن، سعودیا و بەشێكی زۆری باشووری ئاسیا و ئەفریقیا تا ڕادەیەك دەپچرێت.
3- كارەساتێك كە بە چەندین هەفتە درێژە دەكێشێت
چاككردنەوەی كێبلێكی ژێر دەریا لە هەڵۆمەرجە ئاساییەكاندا چەند هەفتەیەك كاتی پیویستە، جا بینە بەرچاوی خۆت لە نێوان ناوچەكی شەڕدا كە هیچ كەشتییەكی چاككردنەوە ماف و مۆڵەتی چوونە ژوورەوەی نییە، ئەم بچڕانی پەیوەندی چ كارەساتێك دەخوڵقێنێت.
بۆچی ئەمریكا بۆ دانۆستاندن پەلەیەتی؟
جیهانی ئەمڕۆ و سەردەم ئیدی تەنیا بە نەفت بەرێوە ناچێت،بەڵكۆ “داتا”كان بەڕێوەی دەبەن.ویلایەتە یەكگرتووەكان باش دەزانێت كە ئەگەر هێزی سەربازی ئێران دەست بۆ چەكی “بچڕانی كێبل” ببات، نەك تەنیا كارەبای جیهان دەپچرێت، بەڵكۆ هەموو پێكهاتەی شارستانییەتی دیجیتاڵ دادەڕمێت. ڕەنگە ئیران نەتوانێت لە شەڕێكی كلاسیكدا بەسەر ئەمریكادا زاڵ ببێت و سەربكەوێت، بەڵام بێگومان دەتوانێت جیهان بەرەوە سەردەمی بەردین و نیاندرتاڵ بگەڕینێتەوە.
بە ڕای ئیوە ڕۆژئاوا خەتەری” خۆكوشتنە دیجیتاڵیەكەی” لە هەمبەر ئێراندا پێ قبوڵە یان دەبێت هێواشتر و بە ڕیگەی دیپلۆماسییەت كێشەكان چارەسەر بكات.
(كوردی-2026)