د. دیندار زێباری: ئەرکێ حکومەتا عیراقێ یە دادگەهکرنا تاوانبارێن داعـ*ـش زێدەتر گیرۆ نەکەت
د. دیندار زێباری: ئەرکێ حکومەتا عیراقێ یە دادگەهکرنا تاوانبارێن داعـ*ـش زێدەتر گیرۆ نەکەت
د. دیندار زێباری، ڕێکخەرێ ڕاسپاردەیێن نێڤدەولەتی بۆ ئاژانسا خانی ڕاگەهاند، ئەرکێ جڤاکێ نێودەوڵەتی و حکومەتا فیدرال یا عیراقێیە زێدەتر دادگەهکرنا تاوانبارێن داعـ*ـش ب تۆمەتا جینۆساید، تاوانێن دژی مرۆڤایەتییێ و تاوانێن جەنگی گیرۆ نەکەت.
ڕێکخەرێ ڕاسپاردەیێن نێڤدەولەتی گۆتیە،”ئەڤرۆ 12 سال دەرباز دبن ب سەر ئێك ژ هۆڤانەترین تاوانێن دژی مرۆڤایەتییێ، دەما تیرۆرستێن داعش هێرشی قەزا شنگالێ و دەوروبەرێن وێ کری، تاوانێن سەدەیا بیست و ئێکێ د دەرحەقا کوردێن ئێزدی و پێکهاتەیێن دی یێن دەڤەرێ ئەنجامدا، کوشتنا ب کۆم، ڕەڤاندن، فرۆشتنا ژن و زارۆکان، ب زۆری گوهۆڕینا ئۆل (ئایین)ی و وێرانکرنا جهێن پیرۆز، ل سەر ئەڤێ چەندێ.
د. دیندار زێباری گۆت:”ئەو تاوانێن دەرحەقا کوردێن ئێزدی و پێکهاتەیێن دی دا هاتینە ئەنجامدان، جینۆساید و تاوانەکا دژی مرۆڤایەتییێ نە و نابیـت چ جاران بهێنە ژبیرکرن، ل ئەڤێ کارەساتێ (6417) کەس هاتنە ڕەڤاندن، ژ وان (3548) زەڵام/نێر و (2869) ژن/مێ بوون. هەروەسا نێزیکی پێنج هزار ئێزدی هاتنە کوشتنا و ب سەدان هزار وەلاتی نەچار بوون مال و گوندێن خۆ بجهـ بهێڵن و پەنایێ بۆ هەرێما کوردستانێ ببەن”.
هەروەسا ئاماژە کریە، حکومەتا هەرێما کوردستانێ ل دەستپێکا وێ کارەساتێ، سەرەڕای ڕەوشا دژوار یا سەربازی و ئابووری، دەرگەهێ هەرێما کوردستانێ بەرامبەر ئاوارەیان ڤەکر، کەمپ ئاڤا کرن، خزمەتگوزارییێن دەستپێکی دابینکرن و بزاڤ کرن ژیانا قوربانیان ب پارێزیت.
دەربارەی بزاڤێن حکومەتا هەرێما کوردستانێ بۆ ڕزگارکرنا ڕەڤاندیان و هاریکاریکرنا قوربانیان و کەسوکارێن وان، ڕێکخەرێ ڕاسپاردەیێن نێڤدەولەتی گۆت: تا نۆکە ب بزاڤێن نڤیسینگهها ڕزگارکرنا ڕەڤاندیان (3595) کەس هاتینە ڕزگارکرن؛ ژ وان (1213) ژن، (339) زەلام، (1079) زارۆکێن کچ و (964) زارۆکێن کوڕ. بەڵێ هێشتا (2526) کوردێن ئێزدی بێسەروشوونن و چارەنڤیسێ وان نە دیارە؛ ژ وان (1215) ژن/مێ و (1311) زەڵام/نێر. حکومەتا هەرێما کوردستانێ سەنتەرەکێ چارەسەرکرنا دەروونی بۆ ڕزگاربوویان ل باژێرێ دهۆکێ دامەزراندیە کو زێدەتر ژ (1000) ڕزگاربوویان مفا ژێ وەرگرتیە، هەروەسا زیاتر ژ (1000) ژنێن ڕزگاربووی هاتینە ڕەوانەکرن بۆ وەڵاتێ ئەلمانیا بۆ چارەسەریا دەروونی. تا نوکە 93 گۆڕێن ب کۆم و چەندین گۆڕێن تاکە کەسی ل شنگالێ و دەوروبەرێن وێ هاتینە دیتن. د ئەوان گۆڕان دا (296) تەرم هاتینە دەرخستن، ژ وان (41) ژن و (255) زەڵام بوون و ب ڕێکا پشکنینا DNA هاتینە ناسین و ڕادەستی کەسوکارێن وان هاتینە کرن، بەلێ هێشتا ب دەهان گۆڕێن دی یێن ب کۆم چاڤەڕێی هەڵکۆڵین وڤەکۆلینێنە.
ڕێکخەرێ ڕاسپاردەیێن نێڤدەولەتی زێدەتر ئاماژە کر، ژ سالا 2014ــێ تا نوکە زێدەتری (3000) کەیس هاتینە تۆمارکرن و ڕێکارێن یاسایی یێن وان هاتینە تەمامکرن، هەروەسا حکومەتا هەرێمێ ب هاریکاری و هەماهەنگی دگەل تێمێ نەتەوەیێن ئێکگرتی بۆ لێپرسینێ ژ تاوانێن داعش (UNITAD)، پڕۆژەیێ دۆکیۆمێنتکرنا تاوانێن داعش ئەنجام دایە و زێدەتر ژ (57) گێگا بایت بەڵگە و دۆکیۆمێنتێن تاوانان ژ لایێ UNITADێ ڤە ڕادەستی حکومەتا هەرێما کوردستانێ هاتینە کرن.
دەربارەی ڕەوشا نوکە یا کوردێن ئێزدی، زێباری گۆت:”ل گۆرەی ئاماران (135,860) ئێزدی ل کەمپێن هەرێما کوردستانێ دژین و (189,337) کەسێن دی ل باژێرێن جودا یێن هەرێما کوردستانێ ئاکنجینە و حکومەت خزمەتگوزارییێن سەرەکی پێشکێشی وان دکەت، هەروەسا کار دکەت بۆ دابینکرنا مەرجێن زڤڕینا ئارەزوومەندانە بۆ شنگالێ.
د. دیندار زێباری ئاماژە ب پڕۆژەیێ پشتەڤانییا دارایی بۆ ڕزگاربوویێن دەستێ داعش کر، یێ کو ژ لایێ مەسرور بارزانی، سەرۆکێ حکومەتا هەرێما کوردستانێ ڤە، ل سالا 2024ــێ هاتبوو ڕاگەهاندن و تا نوکە زێدەتر ژ (3550) ڕزگاربوویان مفا ژێ وەرگرتیە، هەروەسا میکانیزمەکا تایبەت بۆ وەرگرتنا ڕزگاربوویان ل زانکۆ و پەیمانگَەهان و پێشکێشکرنا کرێیا خواندنا پارالێل بۆ جێبەجێکرییە.
د. دیندار زێباری دووپاتکر، دەربازبوونا 12 سالان ل سەر جینۆسایدا کوردێن ئێزدی، بێی دادگەهکرنا تاوانباران ب تۆمەتا جینۆساید، تاوانێن دژی مرۆڤایەتییێ و تاوانێن جەنگی، نابیـت ببیتە ئەگەرێ درێژبوونا ڕەوشا بێ سزادانێ، ژ بەر ڤێ چەندێ داخواز ژ جڤاکێ نێڤدەولەتی و حکومەتا فیدرال یا عیراقێ کر کو ئێدی دادگەهکرنا تاوانبارێن داعــ*ــش گیرۆ نەکەن و چوارچووڤەیەکێ یاسایی و نێڤدەوڵەتی یێ کارا بۆ لێپرسینا وان ب دامەزرینن، هەروەسا دووپاتکر، دێ ل سەربزاڤێن بزاڤێن خۆ بەردەوامبن بۆ ڤەدیتنا چارەنڤیسێ هەموو بەرزەبوویان، هەلکۆلینا گۆڕێن ب کۆم، نیاسینا قوربانیان، قەرەبووکرنا قوربانیان و کەسوکارێن وان، و جێبەجێکرنا تەمام یا ڕێککەڤتنا شنگالێ، ئاڤەدانکرنا دەڤەرێ، دەرکرنا هەموو گرۆپێن چەکدار یێن نەیاسایی، دامەزراندنا کارگێڕی و هێزا ئاسایشا یاسایی و دابینکرنا خزمەتگوزارییێن بنەڕەتی، وەك پێنگاڤەکا بنەڕەتی بۆ زڤڕینا ئارەزوومەندانەیا ئارام و ب ڕێز یا ئاوارەیان و دابینکرنا ژیانەکا ژ هەژی بۆ ئاکنجییێن شنگالێ.
