سالڤەگەڕا 12 سالیا جینۆسایدا ئێزدیان و خۆڕاگریا ئێزدیاتیێ/ کو ڕۆناهیا ڕۆژێ هەردەم ب هێزترە ژ تاریاتیا جینۆسایدێ
مەهدی حەسەن
3ی تەباخێ ڕۆژەکا ڕەشە د ژیانا ئێزدیان دا و هەر دێ پێ ب نالین هەتا د ساخین. ل 3/8/2014 تیرۆرستێن دەوڵەتا ئیسلامی ب ناڤێ داعش ب پیلانەکا داڕێژتی یا ژناڤبرنێ هێرش کرە سەر شنگالا خۆڕاگر. ئەو ڕۆژە نە بتنێ کارەسات بوو، بەلکو فرمانا 74ێ بوو د دیرۆکا مللەتەکێ ڕەسەن دا.
ئەڤ گوتارە د 12 سالیا وێ فرمانێ دا، ڕێزگرتنە بۆ خوینا شەهیدان، بۆ هێسترێن دایکان، بۆ خۆڕاگریا چیایێ شنگالێ و بۆ وێ ڕاستیێ کو ڕۆناهیا ڕۆژێ هەردەم ب هێزترە ژ تاریاتیا جینۆسایدێ.
- ڕەسەناتی و باوەری – ئێزدی کێ نە؟
ئێزدی ڕەسەنترین پێکهاتەیا ئایینی و نەتەوەیی یا کوردستانێ نە. ئایینێ ئێزدیاتی ئایینەکێ کوردی یێ ڕەسەنە و بەری ئایینێن ئاسمانی هاتیە. باوەریا وان لسەر خودێ، تاوسی مەلەک، ڕۆژ و سروشتێ یە. چاند و زمان و فولکلۆرێ وان بەشەکێ نەڤەقەتیایە ژ چاندا کوردی.
ل شنگال، شێخان، باعەدرێ، گوندێن بنکێ، خانک و قەباغ، باسکێ شێخ و دەوروبەران هزاران سالە پارێزەرێن ئەڤێ خاکێ بووینە و دگەل خاکێ بووینە ئێک. - دیرۆک و خەباتا هەڤبەش دگەل پارتی و ڕێبازا بارزانی
پەیوەندیا ئێزدیان دگەل بزاڤا ڕزگاریخوازا کوردی نوی نینە. ژ شۆڕەشا ئەیلوولێ و گوڵانێ هەتا بەردەوامیا خەباتا پارتی دیموکراتی کوردستان، چڤاتا ڕۆحانی، بابە شێخ و میرێ ئێزدیان و ئاغا و ڕیهسپی و گەنجێن ئێزدی و رەوشەنبیر و کەسایەتێن زانا و ئولی د هەمان سەنگەرێ پێشمەرگەی دا بوون.
دامەزراندنا ڕێکخراوێن ئێزدی د ناڤ پارتی دا ژ باوەریەکا قوول ب ئێکەتیا نەتەوەیی و برایەتیێ هات، نەک ژ بەر بەرژوەندیێن دەمکی. ئێزدیان پارتی وەک قەڵا پاراستنا ناسنامەیا خۆ یا کوردایەتیێ دیت. - قوربانی و وەفاداری
د قۆناغێن تەعریب و تەرحیلکرنێ دا، ل سالێن حەفتێیان و هەشتێیان، دەولەتا بەعس ب تایبەتی ئێزدی کرنە ئارمانج. گوندێن وان هاتنە ڕووخاندن، ئەرد و مال و ملکێ وان هاتە تالانکرن و دەستەسەرکرن، ب هزاران خێزان هاتنە گواستن بۆ کۆمەلگەهێن زۆرەملێ.
تەڤی ڤێ زولمێ ژی، پتریا جڤاکا ئێزدی هەر لسەر ڕێبازا بارزانی مان و قوربانی دان، شەهید دان و هەڤپشکێ ئازار و ئاوارەبوونا گەلێ کورد بوون. ئەڤ وەفاداریە بوو ئەگەر کو ئێزدی هەردەم ب چاڤێن دوژمنان بێنە کرنە ئارمانج. - فرمانا 3/8/2014 – کارەساتا سەدێ 21ێ
بێگومان ئەوا هاتیە سەرێ ئێزدیان ل 3/8/2014ێ ژ هەمی فرمانان درندەتر بوو. ب هاریکاریا دەولەتێن ئەقلیمی و هندەک خائین و خۆفرۆشێن ناڤخۆیی یێن کو برایەتی و کریڤاتیا چەندین سالا بن پێ کرن و کەتنە بن ڕاسپاردێن ڕادیکالان، داعشێن پێخواس ژ بیابانا عەرەبی و جزیرێ و ئەفغانستانێ هاتن و شنگال گرت.
ژمارە ب تنێ نینن، هەر ژمارەیەک برینەکا کڕی یە:
بپێی ڤەکۆلینێن زانستی، 2.5% ژ دانیشتوانا ئێزدی د چەند ڕۆژان دا هاتنە کوشتن یان ڕەڤاندن. بێ سەروشوونکرن کو دوماهیک ئامارا قوربانیان دبیتە 7259 کەس، ژ وان 1212 کەس هاتنە شەهیدکرن و 1615 کەس هەتا نها د دەستێ تیرۆرستێن داعش دا د گرتینە و 4132 کەس هاتینە ڕزگارکرن.
شنگال ل وێ دەمێ نزیکی 400 هزار ئێزدی لێ بوون. د ڕۆژا ئێکێ دا 40 هزار کەس ل سەر چیایێ شنگالێ ئاسێ مانە بێ ئاڤ و نان و نزیکی هزار کەسان ژ برسا و تینێتیێ گیانێ خۆ ژ دەست دان و زارۆک ژ بێ شیری مرن. ڕۆژێن سەخت و دژوار بوون، وەکی دبێژن ڕۆژا قیامەتێ بوو. ب هزاران کچ و ژنێن ئێزدی ل سووک و قەیسەریان هاتنە فرۆتن و سوکایەتی ب ئۆلا ئێزدیاتیێ کرن.
نها ل 13 کەمپان ل کوردستانێ و ل گوند و باژێڕێن کوردستانێ 270 هزار ئاوارە هەنە، ژ وان 110 هزار کەس د ناڤ کەمپان دا د ژین و 160 هزار ژ دەرڤەی کەمپان د ژین. هەروەسا بۆ زانین 101 گۆڕستانێن کۆمەڵی یێن قوربانیان هەنە و هێشتا هەستیکێن وان دناڤ ئاخا سار دا د بێ خودانن.
مە گوهـ لێ ببوو ژ باب و باپیرێن خۆ بەس مە نەدیت بوو و مە باوەڕ نەدکر مرۆڤێن وەسا خراب و درندە هەبن، کەسانەک هەیە ب ناڤێ اللە و ئەکبەر سەرێ کەسانێن خودێناس ب شیری ژێڤەکەت، و ئەڤ مللەتێ بەری هزارەها سالا خودێ ناسکری ب کافر ب دەنە ناسین. ئەڤ خەلکێ بێگونەهێ شنگالێ ژبلی هەژاری و بێچارەییێ تشتەکێ دن د ژیانێ دا نەبوویە، هیڤی و ئۆمێدێن وان بتنێ ژیانەکا نۆرمال بوویە.
قەدەرێ جارەکا دن ب دەشت و چیا کەت، پێخواس و برسی بێ نان و ئاڤ ل بەر گەرما هاڤینێ گیانێ خۆ ژ دەست دان و ئەو ژ ئێش و دەردان خلاس بوون، بەس یێ ساخ مای کەتە بن دەرد و ئێش و ژانان. - خۆڕاگری و بەرخودانا مرۆڤێ ئێزدی
بێگومان خۆڕاگری و بەرخودانا مرۆڤێ ئێزدی بەرامبەر وان تاوانێن ب سەرێ ئێزدیان هاتین ل دیرۆکێ دا، نەخاسمە ئەڤ جینۆسایدا داعش ئەنجامدای، هونەرەکا هەرە مەزنە.
سوپاس بۆ خودێ مەزن ئەڤێ جارێ هەر زوو دەولەتا وان یا ب شەریعەت ڤە ب سەرێ واندا هاتە هەرفاندن و شکەستن و د چاڤێ هەر کەسەکی دا شەرمەزار بوون ل جیهانێ هەموویێ. ئەڤ شکەستنا داعشێ بوو جهێ دلخۆشیا هەمی دنیایێ. - گرنگیا پارتی و بارزانی بۆ ئێزدیان ب گشتی و شنگالێ ب تایبەت
دەما دونیا بێدەنگ بوو، پێشمەرگێ کوردستانێ و ڕێبازا بارزانی ئێکەم هێز بوون ب هانا ئێزدیان ڤە هاتین. ل 13ێ تشرینا دووێ یا 2015ێ، سەرۆک مەسعود بارزانی ب خۆ سەرپەرشتیا ئۆپەراسیۆنا ڕزگارکرنا شنگالێ کر و ڕاگەهاند “شنگال ژ دەستێ داعشێ هاتە ڕزگارکرن”.
وەکی سەرۆک وەزیران مەسرور بارزانی ژی د هەمی پەیامێن خۆ دا دووپات دکەت: “ئەم قوربانیا پێشمەرگێن قەهرەمان ب سەرکردایەتیا سەرۆک بارزانی ل شنگالێ ب ڕێز وەردگرین”.
بۆ شنگالیان، ناڤێ بارزانی و پارتی نە بتنێ حزبە، بەلکو سۆز و قەڵغانە بۆ مان و پاراستنا ناسنامێ. - مینحەیا سەرۆکێ حکومەتێ بۆ ناجیات – خالەکا هیڤیێ
د ڤان 12 سالێن بۆرین دا، حکومەتا هەرێما کوردستانێ ب سەرۆکایەتیا ڕێزدار مەسرور بارزانی هەنگاڤێن گرنگ هاڤێتینە بۆ قەرەبووکرنا ناجیێن دەستێ داعشێ.
ئێک ژ وان، مینحەیا تایبەت یا سەرۆکێ حکومەتێ یە بۆ کچ و ژنێن ڕزگاربووی، وەک دانپێدانەکا ڕەسمی ب قوربانیدانا وان و هاریکاریە
