چۆن پیرۆزیی ئایین ڕاگرین؟

ستار ئەحمەد

​مرۆڤایەتی لە سەرەتای ئەفراندنییەوە، هەمیشە لە ناو جەرگەی گەردوونێکی پان و بەرین و پڕ لە نهێنیدا ژیاوە، بەردەوام بە دوای تیشکێکدا گەڕاوە کە تاریکییەکانی دەروون و تارمایی پرسیارەکانی بوون ڕووناک بکاتەوە. ئایین لەم کاروانە مێژووییەدا، تەنیا کۆمەڵێک بیروباوەڕی جێگیر نەبووە، بەڵکوو کانییەکی سازگاری ڕەوشتی، گیانی و ژیرمەندی بووە کە توانیویەتی واتا بە ژیانی مرۆڤ ببەخشێت و پەیوەندی نێوان زەوی و ئاسمان ڕێکبخات. کاتێک باس لە پیرۆزیی ئایین دەکەین، باس لەو ناوکە پاك و بێگەردە دەکەین کە مرۆڤ بەرەو چاکە، جوانی، دادپەروەری و دۆزینەوەی ڕاستی باڵا ڕێنوێنی دەکات. بەڵام پرسیارە گەورە و زانستییەکە لێرەوە دەست پێدەکات: لەم سەردەمەدا کە باهۆزی کەرەستەخوازی، دەمارگیری، و لێکدانەوەی چەوت هەموو لایەکی گرتووەتەوە، ئێمە وەک مرۆڤی هۆشیار چۆن دەتوانین ئەم پیرۆزییە ڕاگرین و نەیەڵین ببێتە ئامرازێک بۆ ململانێ و ناشیرینکردنی مرۆڤایەتی…. ؟
​ڕاگرتنی پیرۆزیی ئایین پێش هەر شتێک پێویستی بە تێگەیشتنێکی زانستی و ورد هەیە لە واتای خودی ئایین و جیاکردنەوەی لە ڕەفتاری مرۆڤەکان. ئایین لە بنەما و سەرچاوە بڵندەکەی خۆیدا، پەیامێکی گەردوونی و هەمیشەییە، بەڵام کاتێک دێتە ناو بواری ژیانی مرۆڤەوە، دەکەوێتە ژێر کاریگەریی ئاستی هۆشمەندی، دابونەریت، و باری دەروونیی کۆمەڵگاکان. گەورەترین هەڕەشە کە لە پیرۆزیی ئایین کەم دەکاتەوە، ئەوەیە کە پەیامە بەرزەکان دابەزێنرێنە ئاستی بەرژەوەندییە کاتییەکان یان بکرێنە چەکێک بۆ سەپاندنی ڕا و دژایەتیکردنی ئەوانی تر. بۆ پاراستنی ئەم جوانییە، پێویستە چاوێکی ڕەخنەیی زانستیمان هەبێت؛ بزانین کە پیرۆزی تەنیا لە نووسراوەکان و ئامۆژگارییە ڕەسەنەکاندایە، نەک لەو لێکدانەوە تەسکانەی کە مرۆڤی دەمارگیر لەبەرژەوەندی خۆی دەیانکات.
​پەروەردەی دروست و ئاگادار کردنەوەی نەوەکان، پایەیەکی تری گرنگی ئەم پاراستنەیە. کاتێک ئێمە ئایین بە نەوەی نوێ دەناسێنین، نابێت تەنیا وەک کۆمەڵێک فەرمان و قەدەخەکردنی وشک نیشانی بدەین، بەڵکوو پێویستە ڕەهەندە ڕەوانبێژی، ژیرمەندی و ڕەوشتییەکەی دەربخەین. دەبێت فێریان بکەین کە ئایین بۆ ئاوەدانکردنەوەی زەوی و دڵەکان هاتووە. کاتێک مرۆڤ بە خۆشەویستی و تێڕامانەوە سەیری بیروباوەڕ دەکات، بەکاوەخۆ ڕێز لەو کایەیە دەگرێت و ناهێڵێت ببێتە کەرەستەی کڕین و فرۆشتن یان ململانێی ڕامیاری. ناساندنی ئایین لە ڕێگەی زانست، بیرکاریی گەردوونی، و سەرنجدان لە ڕێکخراوەیی سروشت، دەبێتە هۆی ئەوەی مرۆڤ بە ئەقڵێکی کراوەوە باوەڕی هەبێت، نەک بە کوێرانە و لەسەر بنەمای ترس.
​جگە لەوەش، پاراستنی پیرۆزیی ئایین بە توندی بەستراوەتەوە بە زاری دوواندن و وتووێژەوە. دوورکەوتنەوە لە ناوزڕاندن، سووکایەتی، و شکاندنی کەسایەتیی ئەوانی تر، گەورەترین خزمەتە بە پیرۆزیی ئایین. هیچ کاتێک بە ناشیرینکردنی بەرامبەر و بەکارهێنانی زاراوەی زبر، ڕاستی سەرناکەوێت. بگرە بەپێچەوانەوە، کاتێک بۆ بەرگریکردن لە باوەڕێک پەنا بۆ توندوتیژیی زمانی یان جەستەیی دەبرێت، یەکەم قوربانی خودی ئەو باوەڕەیە، چونکە لە چاوی خەڵکدا وەک سەرچاوەیەک بۆ کێشە و دووبەرەکی دەردەکەوێت. زمانی ڕەوانبێژی بەرز، زمانی لێبوردەیی و هۆشمەندی، تاقە ڕێگەیە کە دەتوانێت دڵەکان بۆ لای ڕاستی ڕابکێشێت و شکۆمەندی بۆ ئایین بگەڕێنێتەوە.
​لە ڕوویەکی ترەوە، پیادەکردنی کرداریی بەهاکان باشترین ڕێگەیە بۆ ڕاگرتنی پیرۆزی. ئەگەر مرۆڤێک بەردەوام باسی پاکی، ڕاستگۆیی، و یارمەتیدانی هەژاران بکات، بەڵام لە ژیانی ڕۆژانەیدا پێچەوانەکەی ئەنجام بدات، ئەوا گەورەترین گورز لە پیرۆزیی ئەو پەیامە دەدات کە پێشکەشی دەکات. خەڵک زیاتر لەوەی گوێ لە وتارەکان بگرن، سەیری ڕەفتارەکان دەکەن. کاتێک کۆمەڵێک دەبینێت کە باوەڕداران ڕاستگۆترین، دڵسۆزترین، و دادپەروەترین کەسی ناو بوارە جیاوازەکانن، ڕاستەخۆ لە ناخەوە کڕنۆش بۆ ئەو سەرچاوە ڕەوشتییە دەبەن کە ئەو مرۆڤانەی پێگەیاندووە. زانستی کۆمەڵناسی پێمان دەڵێت کە کلتور و بەهاکان بە تاقیکردنەوەی کرداریی گەشە دەکەن، نەک بە تەنیا وتاری بیردۆزی.
​پێویستە ئەوەش بزانین کە ئایین و زانست دژ بە یەک نین، بەڵکوو دوو باڵی مرۆڤن بۆ فڕین بەرەو ڕاستی. زانست چۆنێتی کارکردنی گەردوونمان پێدەڵێت، و ئایینیش ئامانج و مانای پشت ئەو کارکردنەمان بۆ ڕوون دەکاتەوە. کاتێک ئێمە پیرۆزیی ئایین لە زانست جیا دەکەینەوە یان وەک دژبەری یەک نیشانیان دەدەین، زیانێکی گەورە بە هەردوولا دەگەیەنین. ڕاگرتنی پیرۆزی لەوەدایە کە ڕێگا بدرێت بۆچوونی زانستی لەناو بازنەی ڕەوشت و دەرووندا کار بکات، بۆ ئەوەی داهێنانە زانستییەکان نەبنە هۆی لەناوچوونی مرۆڤایەتی، و لە هەمان کاتدا، تێگەیشتنە ئایینییەکانیش هەمیشە نوێ و هاوتای سەردەم بمێننەوە.
​بێگومان، پیرۆزیی ئایین سپاردەیەکی گەورەیە لەسەر شانی هەر مرۆڤێکی خاوەن ویژدان. پاراستنی ئەم سپاردەیە بە هاوارکردن، دەمارگیری، و پەراوێز خستنی ئەوانی تر بەدینایەت، بەڵکوو بە بڵاوکردنەوەی خۆشەویستی، قووڵبوونەوەی زانستی، و بەکارهێنانی زمانێکی نەرم و ڕەوان باڵا دەکات. با هەموو لایەک پێکەوە کار بکەین بۆ ئەوەی ئایین وەک ئاسمانێکی فراوان بمێنێتەوە کە سێبەر بۆ هەموو مرۆڤایەتی دەکات، و کانییەک بێت بۆ ئاشتیی دەروونی و چاکەکاری، دوور لە هەر کینە و ناشیرینییەک کە مرۆڤەکان لە یەکدی جیا بکاتەوە.