شەهیدەک ژ مالباتا شەهیدان
شەهید سەدیق حەجی حسێن باتیفی
شەهیدەک ژ مالباتا شەهیدان
باژێڕکێ باتیفا یێ ناڤەندا ناحیا گولی ئێک ژ بنگەهێن کوردایەتی و خەباتا نەتەوەیی بوو. مالا حەجی حسێنێ باتیفی، نە ھەر بتنێ ئێک ژ وان مالباتێن بەرنیاسین وەلاتپارێزێن باتیفی بوو، بەلکو قوتابخانەیەکا پێگەھاندنا نیشتیمانپەروە و خوین بەخشا بوو. دناڤ وێ مالباتێ دا، شەهید سەدیق حەجی حسێن باتیفێ ل سالا 1952 ل باژێڕکێ باتیفا چاڤێن خوە ل دنیایێ ڤەکرن. سالا 1961 دەمێ شۆرشا ئەیلوولێ دەستپێدکەت، بەری بارزانیێ نەمر هێزا خۆ ڤە بگەهینتە بەهدینان، ڕژێما عێراقی ب تانگ و تۆپ و فڕۆکەیان، هێرشێ دکەتە سەر خەلکێ سەرهەلدای، ل زاخۆ، دھۆکێ و ئامێدیێ و سەرهەلدانا خەلکی تێته ڤەمراندن. ل هەموو دەڤەرا بەهدینان تەنێ چریسکەکا گەش یا شۆرشێ ل دەڤەرا باتیفا و بەهنینەی دمینیت. ئەو کەسین ڕادەستبوونا ڕژێما عێراقی ڕەتکرین، خوە دکێشنە ڤێ دەڤەرێ و خۆ دپاریزن، هەتا بارزانیێ نەمر دگەهێتە دەڤەرێ و جارەکا دی شۆڕش ل هەمی دەڤەران دەستپێدکەتەڤە.
د ناڤ سۆتن وودەربەدەریێ دا دەست ژ خواندنێ بەرنادەت:
باتیفا ژی د وی سالی دا تێته سۆتن و خەلکێ وی دەربەدەر دبیت و پاشی ل پایزا 1961 لەشکری عێراقی ل بن دربین پێشمەرگەی، باتیفی چوول دکەت و خەلک ڤەدەگەرنەڤە سەر مالێن خۆ. مالباتا شەهید سەدیقی ژی، چونکە مال و خانیێن وان هاتبوونە سۆتن و تالانکرن، ل گەل برا و پسمامێن خۆ گوندەکی بخوه ل دحلکی، پێنج کیلۆمەترا ل ڕۆژئاڤایێ باتیفا ئاڤا دکەن. د سەرڤێ ڕەوشێ و وێرانیێ ڕا، ژی شەهید سەدیق بەردەوامیێ ب خواندنا خوە ددەت و هەتا پۆلا دووێ ناڤنجیی دخوێنيت.
خەباتا پێشمەرگاتیێ:
شەهید سەدیق د شەڕگەھا ژیێ خوەدا، ل سالا 1973 دبیتە پێشمەرگە ل هێزا زاخۆ.
ل سالا 1974 دەما جارەکا دی لەشکری عێراقی هێرش ئینایەڤە سەر کوردستانێ، شەهید سەدیق ئێک ژ وان پێشمەرگا بوویە کۆ لەگەل هێزا زاخۆ، ل بەتالیۆنا شەهید حەجی قادۆیێ گراڤی، بەرسینگی هێرشا دوژمنی گرتی و شەڕەکی مێرانه ل گەلێن زاخۆ و حەسەناڤا کری. د هەمان سال دا، شەهید سەدیقی پشکداری دڤان شەڕان ژی دا کرییه:
گرتنا ڕەبیا دەشتەمەرێ، گرتنا ڕەبیا دۆرنەخێ ل مەها 1974/6
گرتنا ڕەبیا چەم مشکۆی، شەڕێن قەرەولا و بەرزێبارێ.
برینداربوون ل باڵەکایەتی:
ل هاڤینا سالا 1974 بەتالیۆنا شەهید حەجی قادۆ گراڤی کو شەهید سەدیق ژی ئێک ژ پێشمەرگێن وی بوویە، تێته ڤەگوهاستن بؤ بەرەیێن شەڕی ل دەڤەرا بالەکایەتی و ل بەرەیێن گەوریا بێشن چاپەرێن خۆ دگرن. ئەو ل وێرێ ڕاستی هێرش و بومبارانێن گران دبن و ئەو و چار هەڤالێن خوە، د شەڕەکی گران دا برینداربن.
شەهید سەدیق بۆ چارەسەریێ تێته ڤەگوهاستن بۆ نەخۆشخانایەکا مهابادێ ل ڕۆژهەڵاتی کوردستانێ.
پشتی ئەو تێته چارەسەرکرن جارەکا دی دزڤڕیتەڤە بەرەیێن شەڕی ل دەف هەڤالێن خوە.
باتیفا ژ ئازادیێ بۆ داگیرکاریێ:
شەهید سەدیق پشتی شکەستنا شۆرشا ئەیلوولێ ل ئادارا 1975 ڤەدگەڕیتەڤە باتیفی، لێ ئیدی باتیفا نە ئەو باتیفا بەری یا ئازاد و تژی ڕەنگ و سیمایێ کوردایەتیێ بوو. بەلکی یا تژی بووی ژ لەشکر، سیخور و زمانبڕێن دلڕەش و دل ب کینێن داگیرکاران. لەوما ژی بێهنا وی تەنگ دبیت و هەستا ویا کوردایەتیێ دشاریێت، ئیدی ئەو ل ڕێکەکێ دگەریت کو دەست ب خەبات و شۆرشەکا نوو بکەت ژ بۆ پاکژکرنا کوردستانێ ژ داگیرکەران.
خەباتا نھێنی دناڤ جەرگێ دوژمنی دا:
پشتی هێدی هێدی چریسکا شۆرشا گوڵانێ گەش دبیت، شەھید سەدیق ل هاڤینا سالا 1976 خۆ دگەهینیتە کادرێن شۆرشێ و لەگەل هەڤالێ خوە، عبدالعزیز عبدالرحمن کەشانی و هەندەک هەڤالێن دی، دەبنه ئەندامێن ڕێکخستنێن نهێنی یێن پارتی دیموکراتی کوردستان و دەست ب کار و چالاکیان دکەن ل دژی هێز و سیخورێن ڕژێما داگیرکەر. بەری کۆنگرا 9 یا پارتی پەیوەندیا شەهید سەدیقی لەگەل غازی زیباری بوو، کو وی دەمی ئەندامێ دەستەیا هەرێما ئێک بوو. پشتی کۆنگرێ ژی لەگەل د. جەرجیس حەسەن بەرپرسی لقا ئێک بوو.
ئیدی خەباتا وان گەلەک ئالی بخۆڤە دگرتن وەکی:
کۆمکرن و گەھاندنا زانیاریان ل سەر لڤینێن دوژمنی بۆ پێشمەرگەهی، ڕێبەریکرن ژ بۆ مەفرەزێن پێشمەرگەهی ل دەمێ ئه‌نجامدانا چالاکیێن پێشمەرگاتیێ ل ناڤ باتیفی و دەردۆرا وێ، بەلاڤکرنا بەلاڤۆکێن پارتی و شۆرشێ دناڤ باتیفا، زاخۆ و مۆسل دا و هەروەسا ئه‌نجامدانا هندەک چالاکیێن لەشکری ل ناڤ باژێڕا ل دژی هێز و سیخورێن دوژمنی، وەکی هاڤێتنا چەند نارنجۆکەکا ل دژی دوژمنی ل ناڤ باژێڕی زاخۆ.
چالاکیێن شەھید سەدیقی پشکداری تێدا کری:
دەست بەسەرداگرتنا پەزی ڕژێمی ل سیرکۆتکی و مەلا عەرەبی، دانانا بؤسەیەکێ ل بەر لەشکری دوژمنی یێن کو ژ جهێن زێرەڤانیا سەر جادێ دزڤڕینەڤە بارەگایێ لیوایا باتیفی، لێدانا ڕەبیا گر داهۆلی ل دەڤەرا باتیفی ل سالا 1978، لێدانا بارەگایێ ڕێکخراوا بەعسیا ل ناڤ سەنتەرێ باتیفا ل سالا 1978 و ئاگەهدارکرنا پێشمەرگەی ل سەر هاتنا سەرۆکێ ڕژێمی سەدام حسێن بۆ زاخۆ کو ل بەربوو بھێته باتیفا ژی. پێشمەرگەهی ژی ژ بۆ ڤێ ئارمانجی ل ڕۆژا 1981/3/22 بؤسەیەک ل زەمبیل فرۆشی ل ڕۆژئاڤایی باتیفی دانا، هەر چەنده سەدام نەهات، لێ کاروانەکی لەشکری دوژمنی کەفته بۆسێ و هەژمارەکا مەزن ژ لەشکری دوژمنی هاتنه کوشتن. هەلبەت شەهید سەدیق تفەنگەکا ڤەشارتی هەبوو، دەمێ وی ڕێبەری بۆ پێشمەرگەی دکر، یان لەگەل پێشمەرگەی پشکداری د چالاکیێن لەشکری دا دکر، وی تڤەنگا خوە دەرتێخست و ل دژی ھێزێن دوژمنی ب کاردئینا.
جارەکا دی پێشمەرگاتی:
ل سالا 1982 پشتی برایێ وی مسلح ژ ئالیێ ئەمنا ڕژبما بەعس ڤە تێته شەهیدکرن، ئەو خوە دگەهینیتە ناڤ شۆڕشێ ل سنوورێ لژنا ناوچا دهۆکی و لگەل ڕێکخراوا شەهید ئەحمەد حاجی حسێن دبیتە پێشمەرگە. شەهید سەدیق ژ بەر زێڕەکی و چەلەنگیا وی، دبیتە ئه‌ندامێ ڕێکخراوێ و بەرپرسی شانەیەکا سەرەکی و پاشی ژی دبیتە جێگرێ بەرپرسی ڕێکخراوا ڕێنجبەران و دوماهیێ ژی دبیتە بەرپرسی ڕێکخراوا شەهید حەمید حەڤزولا.
شەهید سەدیق دڤان سالێن کورتێن پێشمەرگاتیا خۆ دا پشدکارینی د دەھان چالاکیێن لەشکریێن مەزن دا دکەت و دهەمیا ژی دا ڕۆلەکێ بەرچاف دگێڕیت. هەرچەنده وی پشکداری د گەلەک چالاکیان دا کرییه، لێ دێ تەنێ ئاماژێ ب هندەک نموونەیان دەین:
- گرتنا بنگەهێن دوژمنی ل دەڤەرا باگێرا ل سالا 1982، دەستکەفتین وان 12 دیل و 13 کلاشینکۆف وئارپیجیەک و تۆپەکا 60ملم و دەزگایەکێ بێتهلێ یێ ڕاکال بوون.
- گرتنا بنگەهێن دوژمنی ل ماسیکێ کو نوکه بوویە تاخەکی دهۆکێ، ل سالا 1983، دەستکەفتین وان 5 دیل و 9 کلاشینکۆف و دەزگایەکێ بێتهلێ یێ ڕاکال بوون.
- دانانا بۆسەیەکێ ل سەر ڕێیا مانگیشکێ ل نێزیکی گوندێ حۆجاڤا، ل سالا 1983 دەستکەفتین وان 6 کلاشینکۆف بوون.
- دانانا بۆسەیەکێ ل سەر پرا سادیا ل دەڤەرا مانگیشکێ، ل سالا 1983، دەستکەفتین وان 4 کلاشینکۆف بوون.
- لێدانا بنگەهێ دوژمنی ل زاویته.
- دانانا بۆسەیەکێ ل ناڤبەرا کۆرێن گاڤانا و گوندی مەمانی، دەستکەفتین وان 7 کلاشینکۆف بوون.
- گرتنا بنگەهەکی دوژمنی ل شەرانشی دەڤەرا زاخۆ. ل سالا 1983، دەستکەفتین وان 6 کلاشینکۆف بوون.
- دانانا بۆسەیەکێ ل ناڤبەرا زاویته و دهۆکێ ل نێزیک گوندی بەری بهار ل سالا 1984، دەستکەفتین وان 18 کلاشینکۆف بوون.
- بەرسینگرتن و شکاندنا هێرشا مەزنا لەشکر و جاشێن دوژمنی بۆ سەر دەڤەرێن هەردوو لژنێن زاخۆ و دهۆک ل هاڤینا 1984، کو شەهید سەدیق ڕۆلەکی گەلەک مەزن و بەرچاڤ دشکاندنا هێرشی دا ھەبوو ل بەرەیێ گەلناسکێ. ژ بەر ڕۆلێ وی یێ قەھرەمانانه ئەو هێنگی ب دەمانجەیەکا 14 خور هاته خەلاتکرن ژ ئالیێ لقا ئێک ڤە.
ئەو مالباتا نازناڤێ مالباتا شەھیدا وەرگرتی:
دناڤ مالباتا شەهید سەدیقی دا ئەو شەهیدی بتنێ نینه، بەلکو وێ مالباتێ ڕووبارەکێ خوینێ د بەر ئازادیا وەڵاتێ خوە دا ڕێتیە، لەوما ژ ھەژی وەرگرتنا نازناڤێ مالباتا شەهیدانە، زێدەباری شەھید سەدیق حەجی چسێن باتیفی کۆمەکا دی یا گەنج ڤێ مالباتی گیانی خۆ گۆری ڕزگاریا کوردستانی کرینه، ژ وانا:
١- مسلح حەجی حسێن/ برا، ل ڕۆژا 1982/6/24 ل باتیفا بدەستی ئەمنا عێراقی هاتییە شەهیدکرن.
٢- سەعید عەبدال عەلی/ پسمام، ل مەها 1984/11 ژ لایێ ڕژێما عێراقی ڤە هاتییە سێدارەدان.
٣- طاهر عەلی عیسا/ پسمام، ل ڕۆژا 1987/7/19 ژ لایێ ڕژێما عێراقی ڤە هاتییە سێدارەدان.
٤- توفیق حەجی شەریف/ پسمام، ل ڕۆژا 1987/7/19 ژ لایێ ڕژێما عێراقی ڤە هاتییە سێدارەدان.
٥- فریق حەجی حسێن عیسا/ برا، ل سالا 1988هاتییە ئهنفال کرن.
٦- دژوار سالح حەجی حسێن/ برازا، ل سالا 1988هاتییە ئهنفال کرن.
٧- کامیران سالح حەجی حسێن/ برازا، ل سالا 1988هاتییە ئهنفال کرن.
٨- عیسا عەلی عیسا/ پسمام، ل سالا 1988هاتییە ئهنفال کرن.
٩- حەسەن عبدالله شەریف عەلی/ پسمام، ل سالا 1988هاتییە ئهنفال کرن.
١٠- نایف عبدالله شەریف عەلی/ پسمام، ل سالا 1988هاتییە ئهنفال کرن.
١١- عیسا محەمەد شەریف/ پسمام، ل سالا 1988هاتییە ئهنفال کرن.
١٢-حسنی سالح شەریف/ پسمام، ل سالا 1988هاتییە ئهنفال کرن.
١٣- حەسەن عەلی عیسا/ پسمام، ل ڕۆژا 1995/10/12 ل دەڤەرا چیایێ مەتینا بدەستێ ترۆریستێن پە کەکێ هاتییە شەهیدکرن.
١٤- محەمەد عومەر عیسا/ پسمام، ل ڕۆژا 1995/10/12 ل دەڤەرا چیایێ مەتینا بدەستێ ترۆریستێن پە کەکێ ڤە هاتییە شەهیدکرن.
١٥- مستەفا عومەر عیسا/ پسمام. ئەندامی لقا 8 یا پارتی بوو. ل ڕۆژا 2014/8/30 ل زۆمار ب دەستێ ترۆریستێن داعش هاته شەهیدکرن.
هۆسا کاروانی شەهیدێن مالباتا شەهید سەدیق حەجی حسێن باتیفی هەر ژ دەستپێکا شۆرشێن کوردستانی و تا ئه‌ڤڕۆکه هەرێ بەردەوامە.
شەهید سەدیق حەجی حسێن باتیفی، شیا د چەند سالێن کورت دا گەنجینەیەکا دەولەمەند و مێراتێ شۆڕشگێڕی یێ مەزن ژ مێرخاسیێ، سەرفرازی و سەربلندین بخوه و مالباتا خوە چێکەت پێکبینیت. لێ مخابن دەستێ ڕەشێ داگیرکەران نەهێلا ئه‌ڤ قارەمانی ئه‌فسانەیی پتر بژیت و خەلکێ کوردستانی پتر ب مێرخاسی و قارەمانییا وی ئاشتناببیت. ل شەڤا 1985/6/3.4 دەما ڕێکخراوا وان یا شەهید ئەحمەد حاجی حسێن یا سەر ب لژنا دهۆکێ ڤە و ڕێکخراوا شەهیدێن دەکان یا سەر ب لژنا شێخان ڤە، ب سەرپەرشتیا قارەرمانی جامێر و مێرخاس شەھید ئهمین نسرى، هێرش بریە سەر بنگەهێ دوژمنی ل گری مغارا ل دەڤەرا شێخان، ئەو و هەڤالێ خۆ ئهمین نسرى، کو هەردوو ژی بەرپرسین هێرشێ و بەرپرسین ڕێکخراوێن لەشکری بوون، هاتنه شەهیدکرن.
داستانا وەفاداری و براپەروەریێ:
چیرۆکا شەهیدبوونا سەدیق حەجی حسێن و ئەمین نسری نموونەیەکا دی یا وەفادارییا شۆرشگێری و مێرخاسیی یە. دەما ل دەستپێکا هێرشێ شەهید سەدیق ل بەر چەپەرێ بنگەهێ دوژمنی تێته شەهیدکرن، شەهید ئهمین نسرى، مسۆگەر دزانیت کو ئه‌گەر ئەو قەستا تەرمێ شەهید سەدیقی بکەت، ئەو ژی دێ شەهیدبیت، چونکی ئاگرێ تڤەنگێن دوژمنی ل سەر جهێ شەهید سەدیقی یێ زالبوو، لێ دیسان ژی ئەو ناخوازیت لەشێ پاکێ هەڤالێ خۆ ل مەیدانا شەڕی، بهێلیته ددەستێن دوژمنی دا، لۆما ئەو ژی هێرش دکەت و دکەڤیته بەر تەشتا شەهید سەدیقی و شەهید دبیت.
تەرمێ پیرۆزی شەهید ئه‌مینی ل گوندی نسرا ل دەڤەرا ئەترووشێ و یێ شەهید سەدیقی ژی ل گوندێ گۆڤکێ ل دەڤەرا باتیفا هاتینه ڤەشارتن.
