شەپۆلا کۆچکرنێ ژ مەغربا عەرەبی: ئەگەر، کارتێکرن، و ئاسۆیێن چارهسەریان ؛
زەنون سلێڤانەی
دیاردا کۆچکرنێ ژ وەلاتێن مەغربا عەرەبی بۆ رووڕەخێ باکورێ دەریایا ناڤەڕاست، ب تایبەتی بەر ب کیشوەرێ ئەورۆپا، ئێك ژ گرنگترین و ئاڵۆزترین پرسانە ژ لایێ جڤاکی، ئابۆری و سیاسی ڤە کۆ مێشکێ ڤەکۆلەر و بڕیاربدەران مژویل کری. ئەڤ دیاردەیە ئێدی تەنێ لڤینەکا تاکەکەسی یا ئاکنجیان نینە، بلكو بوویە شەپۆلەکا مەزن کۆ ل دووڤ گۆڕانکاریێن ناڤخۆیی و نێودەوڵەتی بلند و نزم دبيت، و دگەل خۆ گەلەک دەرفەتان بۆ هەندەکان و ئاڵۆزی و ئاستەنگان بۆ هەندەکێن دی دئینیت.
ئەگەرێن دیاردێ: د ناڤبەرا فاکتەرێن پالدانێ و ڕاکێشانێدا
ئەو ئەگەرێن ڕێژەیەکا زێدەیا گەنجێن وەلاتێن مەغربا عەرەبی (مەغرب، جەزائیر، تونس، مۆریتانیا، و لیبیا) دپالن دا ل ئاسۆیەکی نوو ل دەرڤەی سنورێن وەلاتێ خۆ بگەڕیێن گەلەک جۆراوجۆرن، و ب گشتی دناڤبەرا فاکتەرێن پاڵدانا ناڤخۆیی و ڕاکێشانا دەرەکی دا دابەش دبن:
فاکتەرێن ئابۆری: ڕێژەیا بلندا بێکاری ب تایبەتی د ناڤبەرا هەلگرێن بڕوانامان و گەنجاندا—ل پێشیا ئەگەران دئێت. زێدەباری کێمبوونا شیانا کڕینێ، هەڵئاوسانا ئابۆری، و کێمیا دەرفەتێن کار د بازاڕێ ناڤخۆییدا ب بەراورد دگەل ئارەزوو و هیڤیێن نڤشێن نوو. فاکتەرێن جڤاکی و ڕۆشنبیری: حەزا باشترکرنا ئاستێ ژیانێ، گەڕیان ل دووڤ کوالیتیا باشتر د کەرتێن بنەڕەتی دا وەک پەروەردە و ساخلەمیێ، زێدەباری کاریگەريیا تۆڕێن جڤاکی و ئەو وێنەیێ هاتیە کێشان دەربارەی “بەهەشتا ئەورۆپی،
گۆڕانکاریێن کەشوهەوایی: شەپۆلێن بەردەوامێن ڕەشەساڵیێ و کێمیا ئاڤێ ب شێوەیەکێ ئێکسەر کارتێکرن ل کەرتێ چاندنێ کری ب تنێ، کو بوویە ئەگەر گەلەک ژ ئاکنجیێن گوندان کۆچ بکن؛ پێشتر بەر ب باژێران، و پاشان هزرکرن د دەربازبوونێدا بەر ب دەرڤەی وەلات.
کارتێکرنێن شەپۆلێن کۆچکرنێ
دیاردا کۆچکرنێ کارتێکرنەکا کوور و دوقۆلی ل سەر وەلاتێن ژێدەر (دەستپێک) و وەلاتێن مەبەست (گەهشتن) دهێلیت: چوونا مێشک و کەسێن شارەزا: ئەڤ دەڤەرە ڕووبەڕووی ژدەستدانا ژمارەیەکا زێدەیا نوژدار، ئەندازیار و ڤەکۆلەران دبێت، کو ب “چوونا مێشکان” دئێتە نیاسین، و ئەڤە ژی وەلاتان ژ هێزێن مرۆڤی یێن بنەڕەتی د پرۆسەیا گەشەپێدانێدا بێبهر دکەت. مەترسیێن مرۆڤایەتی: گەشتێن کۆچکرنا نەیاسایی، چی ب ڕێیا دەریایا ناڤەڕاست بیت ئان ب ڕێیا دەریایی بەر ب ئۆقیانۆسا ئەتلەسی، مەترسیەکا مەزن ل سەر ژیانا کۆچبەران دروست دکەن، کو دبيتە ئەگەرێ کارەساتێن مرۆڤایەتی یێن بەردەوام. مفا و قازانجێ ئابۆری یێ هنارتنا پارەی: د ڕووڕەخێ دابەرامبەردا، هنارتنا پارەی ژ لایێ کۆچبەر و پەنابەران ڤە هاریکاریا ئابۆریێ ناڤخۆیی دکەت ب ڕێیا دابینکرنا دراڤێ بیانی و پشتیڤانیکرنا گەلەک خێزانان د وەلاتێ دایکدا.
بەر ب دیتنەکا گشتگیر و چارهسەریێن بەردەوام
سەرەدەریتکرن دگەل شەپۆلا کۆچکرنێ ژ مەغربا عەرەبی پێدڤی ب وێ چەندێ یە کو سنوورێن ڕێکارێن ئێکەلی یێن ئ hisبەری و پاراستنا سنوران تێپەڕینن، بەر ب چارهسەریێن گشتگیر کو ڕەگ و ڕیشەیێن ئاریشەیێ بپێکیت دروستکرنا دەرفەتێن کارێن ڕاستەقینە: گەشەپێدانا وەبەرهێنانێ (استثمار) و نووژەنکرنا کەرتێن ئابۆری دا کو بشێن هێز و توانایێن گەنجان بمژن و ئامادە بکن بۆ بازاڕێ کارێ هەڤچەرخ. چاكسازيكرن د کەرتێن خزمەتگوزاریدا: بوهێزکرنا شیانێن هەردوو سیستەمێن پەروەردەیی و ساخلەمیێ دا کو ڕێگری ل هەستکرن ب بێهیڤیبوونێ و گەڕیان ل دووڤ بەدیلان ل دەرڤەی وەلات بێتە کرن. ،
هەڤپشکا گەشەپێدانا هەڤسەنگ: بوهێزکرنا هەڤکاریا د ناڤبەرا وەلاتێن باکور و باشوورێ دەریایا ناڤەڕاستدا ل سەر بنەمایێن ئابۆری و گەشەپێدانێ، دا کو هاریکار بیت د جێگیرکرنا دەڤەرێ و ئاڤاکرنا ژینگێیەکا سەرنجڕاکێش بۆ وەبەرهێنان و ژیانەکا سەربەرزانە.
ل دوماهیێ، شەپۆلا کۆچکرنێ وەکی دەربڕینەکا سروشتی یا مرۆڤی دمینیت بۆ لێگەڕیان ل دووڤ بارودۆخەکێ باشتر، و چارهسەریا وێ ژی د وێ چەندێ دایە کو وەلاتێن مەغربا عەرەبی ببنە ژینگێیەک کو کەڤۆشێ ل هیڤی و ئارەزووێن زارۆکێن خۆ بگرن و ئاسۆیێن پێشەڕۆژێ ل سەر ئاخا خۆ ل بەرامبەر وان ڤەکەن.
