چار: ئادابێن دەستئاڤێ (الخلاء)

چار: ئادابێن دەستئاڤێ (الخلاء)

١. زکرێ چوونا ژوور: بەری مرۆڤ بچیتە د جهێ دەستئاڤێ دا، دڤێت پەنایێ ب خودێ ببەت ژ ئەجنە و شەیتانان، پێغەمبەر (ﷺ) دەمێ دچوو دەستئاڤێ د گۆت: ((اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْخُبُثِ وَالْخَبَائِثِ))، (متفق علیە، البخاري: ١٤٢).

٢. پێشێخستنا پێیێ چەپێ: سوننەتە دەمێ مرۆڤ دچیتە ژوور یان دچیتە جهێ پیس ب پێیێ چەپێ دەستپێبکەت، وەکی ئیمامێ نەوەوی د (المجموع) دا دبێژیت: بۆ تشتێن پیس پێیێ چەپێ دهێتە پێشێخستن.

٣. خۆ ڤەشارتن: دڤێت مرۆڤ ل جهەکی بیت کو خەلک عەورەتێ وی نەبینن و دەنگێ وی نەهێت،
پێغەمبەر (ﷺ) د بێژیت: ((مَنْ أَتَى الْغَائِطَ فَلْيَسْتَتِرْ))، (رواە أبو داود: ٣٥، وصححە الألباني).

٤. نەبرنا تشتێن پیرۆز: دروست نینە مرۆڤ تشتێن ناڤێ خودێ ل سەر (وەک موصحەف یان زنجیرێن ئایەت ل سەر) ببەتە د دەستئاڤێ دا ئیلا ئەگەر ژ نەچاری بیت (بۆ پاراستنێ).

٥. بەرێخۆ نەدانا لایێ قیبلێ: ل دەشت و چۆلان نابیت مرۆڤ روویێ خۆ یان پشتا خۆ بکەتە قیبلێ ددەمێ دەستئاڤێ، پێغەمبەر (ﷺ) د بێژیت: ((لَا تَسْتَقْبِلُوا الْقِبْلَةَ وَلَا تَسْتَدْبِرُوهَا لِغَائِطٍ أَوْ بَوْلٍ))، (متفق علیە، البخاري: ٣٩٤).

٦. ب کارنەئینانا دەستێ راستێ: نابیت مرۆڤ ب دەستێ راستێ خۆ پاقژ بکەت یان عەورەتێ خۆ بگریت، ڕێزگرتن بۆ دەستێ راستێ، پێغەمبەر (ﷺ) د بێژیت: ((لَا يُمْسِكَنَّ أَحَدُكُمْ ذَكَرَهُ بِيَمِينِهِ وَهُوَ يَبُولُ، وَلَا يَتَمَسَّحْ مِنَ الْخَلَاءِ بِيَمِينِهِ))، (متفق علیە، البخاري: ١٥٣).

٧. پاقژکرنا ب ئاڤێ (الاستنجاء) یان ب تشتەکێ جهێ وێ بگریت: دڤێت پاشمایێ پیساتیێ ب ئاڤێ یان (بەر/کاغەز) ب جوانی بهێتە ژێبرن کو شوینوار نەمینیت، پێغەمبەری (ﷺ) فەرمان دکر ب پاقژکرنێ و خۆپاراستن ژ (چپکێن میزێ) چونکی سەبەبێ عەزابا قەبری یە (وەکی د هەردوو صەحیحان دا هاتی).

٨. نە ئاخفتن: ل دەمێ دەستئاڤێ دا باش نینە مرۆڤ باخڤیت یان بەرسڤا سڵاڤێ بدەت، ئیلا بۆ پێدڤییەکا زەروری. (ابن عمر، سلاڤ کرە پێغەمبەری ﷺ ل دەمێ وی دەستئاڤا خۆ خۆش دکر، بەرسڤ نەدا هەتا دەستنڤێژ گرتی)، (رواە مسلم: ٣٧٠).

٩. پیس نەکرنا رێک و سیبەران: حەرامە مرۆڤ ل بەر سیبەرێن خەلکی یان د رێکێن وان دا دەستئاڤێ خۆش بکەت، پێغەمبەر (ﷺ) د بێژیت: ((اتَّقُوا اللَّعَّانَيْنِ… الَّذِي يَتَخَلَّى فِي طَرِيقِ النَّاسِ، أَوْ فِي ظِلِّهِمْ))، (رواە مسلم: ٢٦٩).

١٠. دەرکەفتن ب پێیێ راستێ: دەمێ مرۆڤ ژ دەستئاڤێ دەردکەڤیت، ب پێیێ راستێ دەردکەڤیت چونکی دچیتە جهەکێ پاقژتر.

١١. زکرێ دەرکەفتنێ: پشتی دەرکەفتنێ مرۆڤ دێ بێژیت: (غُفْرَانَكَ). پێغەمبەر (ﷺ) دەمێ دەردکەفت د گۆت: ((غُفْرَانَكَ))، (رواە الترمذي: ٧، وحسنە الألباني).

١٢. دەست شویشتن: پشتی خلاس بوونێ سوننەتە مرۆڤ دەستێن خۆ ب سابینێ یان ئاخێ یان هەر ماددەیەکی دی یێ پاقژکر بشووت بۆ پاقژیێ.