تێکههلبوونا کلتورێ بیانی دگهل کلتورێ کوردی و کاریگهریا وان
تێکههلبوونا کلتورێ بیانی دگهل کلتورێ کوردی و کاریگهریا وان
کلتور سامان و کهلهپوورێ خهلکییه کو ب درێژاهییا مێژوویی دهستکرد و بهرههمێ خهلکی بوون و یێ مایینه ڤه بو نهوهیێن پشتی وان. پشکا هزری ژی دگریته ڤه کو دبێته بهرههمێ سهرزاری یێ خهلکی و ب شێوهیێ زارهکی دهێته ڤهگوهاستن؛ ئهڤ بهرههمه مولکێ ههموو خهلکییه.
د ناڤ ههر کۆمهڵگهههکێدا کلتورێن خۆ یێن تایبهت ههنه و ئهو کلتوره ل دویف پێدڤیاتییا خۆ بکارئیناینه. ل دویف دهمی گۆرانکاری ب سهردا دهێت و تێکههڵدبن، چ ژبهر هۆکارێن جوگرافی بن یان ب رێکا خواندنێ، راگههاندنێ، تهکهنۆلۆژیایا سهردهم، یان ژی خزماتییێ. ئهڤ تێکههلییه لایهنێن باش و خراب ژی ههنه.
د کۆمهڵگههێ مهدا، پهیڤا “عهشیرهت” بۆ کهسهکی نه ب مهرهما شهکهستنێیه، بهڵکو نیشانا پاراستنا بنهمایێن کلتورێ باب و باپیرانه. کلتورێ کوردی گرنگی ب ههموو لایهنێن ژیانێ دایه :
د لایهنێ تهندروستییدا:
• د کهڤندا ب بێ زانست و کارگههـ ژیانا خۆ برێڤهبرییه و ئامیرێن تایبهت یێن جووتیاری دروستکرینه.
• خارنێن وان ههموو تهندروست بووینه.
• ئاڤا سازگارا کانییان بکارئینایه، نهک ئاڤا د ناڤ پلاستیکێدا کو دبێته ژههر بۆ مرووڤی.
• جهریکێن قوری بکارئیناینه بۆ پاقژکرنا ئاڤێ.
• ل جهێ شهربهتێن تژی شهکر و غاز، زارۆکان مێوژ، کهتک، گێز و تشتێن هشککری دخارن.
• گیایێن سروشتی وهک جادر، هندترش و ڕێڤاس ل جیاتی دهرمانان بکارئیناینه.
مه تهندروستی ژ دهست دا دهما ماستێ خومالی بوویه نیشا، برنجێ کوردی بوویه برنجێ بازرگانی، و مریشا دوو سالی بوویه مریشا چل ڕۆژی. ههروهسا دهما ئاشی مام فهتاحی بوویه کۆمپانیێن بیانی، و گۆشتێ تهزه بوویه گۆشتێ جهمدی.
نانی تیری جهێ خۆ دایه نانی تژی ههڤیرترش، و جلكێن کوردی بووینه جلكێن رووت و تهسک. ئهڤ جلكێن تهسک ئێک ژ هۆکارێن سهرهکینه کو گهنجێن مه تووشی ئاریشێن نهبوونا زارۆکان دبن.
مفایێن جلكێن کوردی:
• کلاڤ و جهمهدانی: مێشکی ژ گهرماتی و سهرماتییێ دپارێزیت. جهمهدانی بۆ برینپێچان و شکهستنا ئهندامێن لهشی ژی دهاته بکارئینان.
• شێتک (پشتێن): بربرا پشتی و گولچیسکان دپارێزیت و ناهێلیت کهسێ قهڵهو ببیت.
• شهلوال: ژبهر فرههیا خۆ، دهێلیت خوین ب ئاسانی د ئهندام و دهماراندا بگههیت، نهک وهک پهنتهرۆنێن تهسک.
• کلاش: پێلاڤهکا تهندروستییه (طبی).
لایهنێ کۆمهڵایهتی:
پهیوهندییێن کۆمهڵایهتی زۆر ب هێز بوون؛ ههر شهڤ ل دیوانهکێ کۆمدبوون بۆ خۆشی و ناخفتنێن خۆش. کارێن ب کۆم (زباره) ئهنجام ددان. بهلێ ئهڤرۆ سۆشیال میدیا و ئهنتهرنێتێ ئهڤ پهیوهندییه زۆر لاواز کرینه.
لایهنێ ئابووری:
د کهڤندا خهلک زۆر ئابووریناس بوون؛ نهدهێلان هیچ تشتەک ب ههروه بچیت. خارن ل دویف پێدڤیاتییێ دهاته دروستکرن، نهک وهک نوکه کو ب تهنان خارن دهێته هاڤێتن.
لایهنێ پهروهردهیی:
پهروهردهیا وان وهک قوتابخانهیێن مهزن بوون بۆ زارۆکان. گۆتنێن مهزنان وهک رێنیشاندهر بوون، وهک: “چ بچینی دێ وێ هلینی”. ههروهسا هۆزانێن کهڤن یێن کهسێن وهک حاجی قادری کۆیی، پیرهمێرد و بێکهس، تژی بوون ژ ئامۆژگاریێن ئهندازیاری و کۆمهڵناسی.
لایهنێ وهرزشی و یاری:
یاریێن وهک کێلهبهرانی، دار و پلیکانی، و ماتانی ههبوون. ههروهسا مهتهڵ و یاریێن هزری بۆ بهێزکرنا هزرکرنێ و رهوانیا زمانی بکاردهێنان.
پاراستنا کلتوری: د کهڤندا سهرهاتێن راستی دهاتنه گێران دا کو لایهنێن باش و خراب دیار ببن و مرووڤ دووباره تووشی شهنگییان نهبیت. بهلێ نوکه ژبهر درامایێن بیانی، زۆر تشتێن نهئاسایی د کلتورێ مهدا بووینه ئاسایی. پێشکهفتنا تهکنۆلۆژیایێ ژیان ئاسان کرییه، ئهگهر ب دروستی بهێته بکارئینان دێ ژیان خۆش بیت، بهلێ بکارئینانا خراب دێ نهخۆشییان پهیدا کەت.
دووماهی: هیڤیا مه ڤهگهریانه بۆ کلتورێ رهسهنێ باب و باپیران بۆ ژیانهکا خۆشتر و ئاسانتر.
ئامادهكرنا مامۆستا: مرعان عبدالوهاب محمد
رێڤهبهرێ قوتابخانا پیران ل سهر رێڤهبهریا پهروهردا قهزا ئاكرێ
