مالبات و نڤشێن نوو دناڤبەرا توندی و زێدەگاڤیێ دا
محمد عبدالجبار کوردی
مالبات و نڤشێن نوو دناڤبەرا توندی و زێدەگاڤیێ دا
“ناهێتە ڤەشارتن کو جڤاکا کوردی د قۆناغەکا ئالۆز و هەستیار یا گۆڕانکارییان دا دەرباز دبیت. مالبات و پرسا پەروەردەیێ د ناڤبەرا نەریتێن خێزانی یێن کلاسیكی کو ل سەر بنەمایێ توندی و کۆنتڕۆڵکرنا ڕەها ئاڤابووین ژ ئالیەکێ ڤە، و زێدەگاڤییا سەردەمیانە د ئازادی و دابینکرنا داخوازیان دا ژ ئالیێ دی ڤە، بووینە ئەگەرێ سستبوون و ژێکڤەبوونا پەیوەندیێن خێزانی. د ڤی کەشوهەوای دا، دایک و باب تووشی بەرزەبوونێ بووینە و نڤشێ نوو ژی ڕووبەڕووی لاوازییا دەروونی بوویە. قەیرانا لێکتێگەهشتن و گونجاندنێ ب بێدەنگبوون، ترس، و شەرمێ چارەسەر نابیت؛ بەلکو ئێکدووناسکرن، ڤەدیتنا خالێن هەڤپشک، و پێکڤەکارکرنا خێزانی ل سەر ڕاستڤەکرنا هزرێن هەڤدژ، تاکە چارەسەرییا تەندروست و ساخلەمە.”
پەروەردا کلاسیکی دبینینا هەڤچەرخ دا
ب مخابنیڤە د نەریتێ کلاسیکی دا، پەیوەندییان دناڤبەرا دایک و باب و زارۆکان دا، ل شوینا دیالۆگ و لۆژیکی، لسەر هێمایێ فەرمانڕەواییێ ئاڤابووییە. وئاسێ مانا ناخ و بیرێن پشکەکا جڤاکی د وی کەلتورێ کلاسیکی دا و خۆ نەگونجاندن دگەل گۆڕانکاریێن ژیانێ ، ئەم دبینین وەکو کۆلەکی سەرەدەریێ دگەل زارۆکان دکەن؛ هەر وەکو ئامیرەکێ جێبەجێکرنا فەرمان و ئارەزوویێن وانە، هەتا وی ڕادەیێ کو مایێ خۆ د هویرترین تایبەتمەندیێن ژیانا وان دا دکەن؛ بگرە ژ کار وکڕیار و حەز وڤییان، هەتا خواندن و پرسا هەڤژینیێ وپەیوەندییا دلداری ژی هندەک جاران ژێ قورتاڵ نابن. خوە بخودان زان و ملکدارێ زارۆکی، ل جهێ دیتنا وی وەک ئەندامەکێ هەقپشکێ خودان بیروبووچوون د مالباتێ دا، دبیتە ئەگەرێ ساربوون و ڤەدەربوونا ئەندامێن خێزانێ ژئێک و دوو، و ژناڤچوونا خوسەری و سەربەخۆییا وان دپاشە رۆژێ دا، و چەندین گرفتێن مینا خوە کێم دیتنێ، بێباوەری، پووچگەری، سەرنەکەفتن، و لاوازییا دەروونی.خودایێ مەزن دبێژیت: ﴿الْمَالُ وَالْبَنُونَ زِينَةُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا﴾ (زارۆک جوانییا ژیانێنە)، نەکو ئامیرێن فەرمانڕەواییێ.
ئازادی د زێدەگاڤییا سەردەم دا
جهێ داخێیە، دەربازبوونا نڤێشێ نوو بۆ ناڤ جەرگێ جیهانگەریێ و تێکهەڵبوونا کەلتووران ، و نەبوونا دەستپێک و بنیاتەکێ پەیت و قایم ژ نەفشێن بەری نۆکە د جیهانا سیاسی و ئابوری و کۆملایەتی دا کو ببیتە بەربەستەک ل هەمبەری ژدەست دانا بنەمایێن تێگەهێن خۆیێن کۆمەلایەتی یێن رەسەن، پشکەکا زۆرا نڤشێن نوو تووشی وندابوونێ و زێدەگاڤیێ د ئازادی و ئارەزوویان دا بوون؛ کو چەند کارڤەدانێن ب زیان ئانینە هەبوونێ. ئێدی ئەو مالباتێ ب هێلینەکا کومەلایەتی یا گەرم نابینیت، بەلکی دەزگەهەکێ دابینکرنا داخوازیانە ئەگەر نەژی هۆکارێ وێرانبوونا وییە. ئەوا ژ هەمووێ خراپتر، ب دیتنا من، چاڤ لێکرن و خۆ کێم دیتنە؛ ب تەمبەلیێ، نڤستن و روونشتنێ ل ئەڤرازێن سەرکەفتنێ دگەریت، بێ کو بەرێ خۆ بدەت سنورێن خویێن ئابوری دمالێ دا، بەخچکێ حەز وڤییانێ خۆ بسەر دا پارڤە دکەت. بەرووڤاژی نەریتێن کلاسیکی، د زێدەڕۆییا ئەڤرۆکەدا مالبات وەکو بارەکێ گران و هۆکارێ هەموو دەرد و ژانا دهێتە دیتن. زارۆکەکێ ڤەدەر، شکەستی، خوە کێم بین و لاواز دپشت پەردەیا ئەڤان سەرەدەرییان دایە؛ هەموو هەول وپێکولێن وی بارێ ئازارێن خوە بکەتە جانتکەک و ب ملێن خێزانێ دابکەت.
“ژەهرا کەفتنا خۆ ب سەر دانێ من دا پارڤە نەکە، ئەز بێگونەهم!”
براستیژی ئازراندنا ئەڤی بابەتی تشتەکی ب ساناهی نینە؛ ناڤئێکداچوونا ئەڤان گرێ و گرفتان و ئالۆزییا پەیوەندیێ دناڤبەرا نڤشێ نوو و کەڤن دا و رەنگڤەدانێن ژیارێ بسەر دا، ئالاڤ و چەواتییا شرۆڤەکرنێ بەرتەنگ کرییە. ئەگەر ئەم ژ دوورڤە بەرێ خۆ بدەنێ، چەنداتییا لۆمەکرنێ ژ هەردوو لایان دێ یا بێ سنور بیت؛ بەلێ ئەگەر ئەم دناڤ ڤێ رەوشێ بخوە دا بژین، دێ بینین براستیژی هەر دوو لایەن دبێ گونەهن، پەریشان و بزر بووینە دناڤ ژانێن فەلەکێ دا. نڤشێ کەڤن لبەر چەرخێن ئابوری و سیاسی، دەربەدەری، ئاوارەبوونێ، هەژاری، نەخوێندەواریێ؛ و نڤشێ نوو ژی لبەر چەرخێن ئازادی و خوسەرییێ، ب بن دەستی و بێ ناسنامە و دیتنا خەلکەکێ بیانی یێ ئاڤا و هەمی ئالاڤێن پێدڤی لبەر دەست. هەردوو لایەن ب بێ گونەهی بووینە زیندانیێن شکەفتا لۆمەکرنێ؛ دبیت ژی ئەڤە بەرەڤانی کرنا ناخی بیت ژخۆ، داکو نەهەرڤیت و ژناڤ نەچیت ل دووماهیکا رێکێ دا.
بۆ دەربازبوون ژ ڤێ بازنەیا گرتییا لۆمەکرنێ و رزگارکرنا پێکهاتەیا خێزانێ ژ هەڕەفینێ، پێدڤییە پەیمانەکا هزری و دەرونی یا نوو د ناڤبەرا هەردوو نڤشان دا بێتە ئاڤاکرن کو ل سەر سێ تەوەرێن سەرەکی راگرتی بیت: دیالۆگ، بەرپرسیاری، و هەڤسۆزی. پێدڤییە نڤشێ کەڤن د وێ چەندێ بگەهیت کو دەسەڵاتا دایک و بابی ب فەرمانڕەوایی و شکاندنا ئیرادەیا زارۆکی بەرقەرار نابیت، بەلکو ب گهۆڕینا ڕۆڵێ وان ژ “کۆنتڕۆڵکەر” بۆ “هەڤاڵ و ڕێنیشاندەر”؛ ئەڤە ژی ب ڕێکا گوهدانا ڕاستەقینە ب ئاریشەیێن گەنجان و بەخشینا سەربەخۆییەکا بپلان. ژ ئالیەکێ دی ڤە، پێدڤییە نڤشێ نوو د راستییا ئازادیێ بگەهیت؛ ئازادی سەربەستیا بێسنور و ئاڤڕێژکرنا ئازار وئاریشا ل سەر ملێن خێزانێ نینە، بەلکو هەڵگرتنا بەرپرسیارەتییا بڕیارێن خۆ و ڕێزگرتن ل قوربانییێن جڤاکی یێن نڤشێ بەرێ. چارەسەرییا بنەڕەتی بەندە ل سەر ئاڤاکرنا “پرێن لێکتێگەهشتنێ” ل شوینا “دیوارێن بێدەنگیێ”؛ ب ڕێکا دروستکرنا جڤاتێن خێزانی یێن ئازاد د مالێ دا و گۆتۆبێژکرنا لۆژیکی، نەهێلانا ترس و شەرمێ، وڕاگرتنا هەڤسەنگییێ د ناڤبەرا پاراستنا ڕەسەنایەتییا کەلتووری و قبوولکرنا سەردەمیانەییا هەڤچەرخ دا. تنێ ب ڤێ شێوازی دێ شێین خێزانێ ژ مەترسییا لێکڤەبوونێ پارێزین و نڤشەکێ ب باوەری، تەندروست، و خودان کەسایەتی ئاڤا بکن. و ل دووماهیکێ سوپاس بۆ هزرڤانێن ئازاد کەسانێن هێژا وبەرکەفتی، بژیت پێشمەرگە بژیت کورد بژیت کوردستان.
