دوای 43 ساڵ، كێ قەرەبووی قوربانیانی ئەنفالی بارزانییەكان دەكاتەوە؟
د. پەیمان عەبدوڵا حەمەد
ژماردن و تێپەڕبوونی ساڵەكان بۆ میللەتی كورد بەگشتی، كارەسات و غەدرێكی گەورەیە. ساڵانە لە میدیا، سۆشیال میدیا و زیاتریش لە ئۆرگانە حزبییەكاندا، یادی كارەساتی جینۆسایدكردنی بارزانییەكان دەكرێتەوە؛ ئەمەیان جێگەی دڵخۆشییە بۆ ئەوەی هەم وەفایەك بەرامبەر ڕۆحی شەهیدە زیندەبەچاڵكراوەكان بنوێنین، هەم گەنج، لاو و منداڵان وا نەزانن كە ئەوەی ئێستا هەیە لە ئازادی، بێسانسۆریی ڕادەربڕین و ئارامی لە هەرێمی كوردستاندا، هەر لە ئەزەلەوە وابووە و كەس ئەزیەتی بۆ نەكێشاوە.
یەكەم هەنگاوی قڕكردن و جینۆسایدكردنی میللەتی كورد لەلایەن بەعسییەكانەوە، لە ئەنفالی بارزانییەكانەوە دەستی پێكرد، بە چەند قۆناغێك جێبەجێ كرا لە 31ی تەمموزی 1983 تا 11ی ئابی 1983. تەرکیزی بەعسییەكان لەم شاڵاوەدا لەسەر ڕەگەزی نێر بوو؛ ئەمەش لە ئەنجامی ئەو ترس و تۆقینە بوو كە بەرامبەر سەركردە كوردەكان هەیانبوو، لە جەنابی مەلا مستەفا و مەسعود بارزانی. بێگومان ئەوان زانیاریی تەواویشیان هەبوو لەسەر خەباتی شێخ عەبدولسەلام و شێخ ئەحمەد. بە بڕوای بەعسییەكان، كوشتنی چەند تەمەنێكی جیاواز لە پیر، پیاو، گەنج و مێردمننداڵانی بارزانییەكان بە ئامانجی لێدان و كوژانەوەی شۆڕشی مەزنی گوڵان و بنبڕكردنی ئەو بنەماڵەیە بوو بۆ هەتا هەتایە. سەرباری ئەوەش، ئەو ژن و كچانەی كە جێماوی ئەو شاڵاوانە بوون، لە دەستبەسەری، ئەزیەتدان و چاودێریی توند بێبەش نەبوون؛ بەڵام خۆراگری و جەرگسۆزیی ئەو دایك، هاوسەر و خوشكە بەجێماوانە ئەوەندە مەزنە، پێم وانییە لە جیهاندا وێنەی هەبێت.
ئەوەی لێرەدا دەمەوێت سەرنجی بخەمە سەر و لەگەڵ سەرەتای بابەتەكەمدا تێكهەڵكێشی بكەم: ئایا تەنها یادكردنەوە بەسە بۆ ئاسودەكردنی ڕۆحی هەشت هەزار بارزانی، كە زۆرینەی ئەو ژمارەیە خەڵكی سڤیل بوون و لە بەرەی شەڕدا دەستگیر نەكرابوون؟ ئایا بۆ ئەو ئافرەتە قارەمانانەی تاڵی قژیان بە ڕەشی نەماوەتەوە و ماندووبوونی ڕۆژگار، جەرگسوتان و ماڵوێرانی دەموچاویانی بە لۆچ نەخش كردووە، تەنها یادكردنەوەیەك ئاهیان دەشكێنێت، یان برینەكانیان دەكولێنێتەوە؟
كارەساتی ئەنفالی بارزانییەكان و هەموو كارەساتەكانی دیكەی هاوشێوە، تەنانەت ئەوەی لە سەردەمی داعشدا بەسەر شەنگالدا هات هیچیان كەمتر نییە لە هۆلۆكۆست و كۆمەڵكوژیی ئەرمەنییەكان. ئەگەر نەبێتە مبالغە، دەكرێت بڵێم زیاتریشە؛ چونكە ئەوان لەگەڵ بەرامبەرەكەیاندا لە جەنگدا بوون، كەچی ئەوەی حكومەتی بەعس کردی، لە هیچ فەرهەنگێكدا شوێنی نابێتەوە: نەتەوەیەك بەزۆر بە عێراقەوە لكێندراوە، مافی پێنادەی، كۆمەڵكوژی دەكەی و دەتەوێت بەتەواوەتی ناوی بسڕیتەوە… هتد.
لە ساڵی 2011دا دادگای باڵای تاوانەكانی عێراق، كارەساتی ئەنفالكردنی بارزانییەكانی بە جینۆساید ناساند؛ ئەمەیان جێگای دڵخۆشی و دەستخۆشییە، بەڵام ئێستا كە لە ساڵی 2026داین، چیی دیكە كراوە؟ ئەمساڵیش بەیاننامەی بێڕۆح دەردەکرێت، لەكاتێكدا ئەو كەیسە هی هەموو كوردە، نەك تەنها حیزبێک یان لایەنێک.
دەبوو تاوەكو ئێستا گەڕان بەدوای ڕووفاتەكان و هێنانەوەیان تەواو ببوایە، تاوانبارانی ئەم كارەساتە گەورانە بدۆزرابانەوە و سزا بدرابان، قەرەبووی ماددی و مەعنەویی خێزان و كەسوكاری قوربانیان بكرایەتەوە. كاربەدەستانی عێراق لە بەغدا ئەم ئەركەیان بەجێ نەگەیاندووە و باسی بەجێگەیاندنیشی ناكرێت؛ كەواتە ئەم ئەركە لە ئەستۆی پەرلەمانتارانی كوردە بە بێجیاوازی، كە ئەم كەیسە و كەیسەكانی هاوشێوە بجوڵێنن. ئەوەندەی خەریكی ململانێی سیاسیین، بای ئەوەندەش بەدواداچوون بكه ن بۆ مافی نەتەوەكەیان كە تەنها تاوانیان كوردبوون بووە. جگە لەمەش، پێویستە تیمێكی پسپۆڕ لە پارێزەرانی دڵسۆز و كوردپەروەر لە دادگای فیدراڵی بۆ ئەم بابەتە سكاڵا بكەن؛ بۆچی تا ئێستا قوربانیانی كوردستان قەرەبوو نەکراونەتەوە؟ تا كەی دەبێت چاوەڕوانی گەڕانەوەی ئێسك و پروسكی تێكەڵبووی ڕۆڵەكانیان بن؟
