برینی ئەنفال و وانەکانی دەوڵەتداری؛ ڕامانێک لە پەیامەکەی نێچیرڤان بارزانیدا
مێژووی نەتەوەی کورد پڕە لە وەرچەرخانی کارەساتبار، بەڵام کەم کارەسات هەن وەک جینۆسایدی بارزانییەکان لە ئابی ١٩٨٣دا قوڵاییی ئەو برینە و هێزی خۆڕاگریی ئەم گەلەیان دەرخستبێت. بێگومان، هێنانەوەی یادی ٤٣ ساڵەی بێسەروشوێنکردنی ٨ هەزار مێردمنداڵ و گەنج و پیاوی مەدەنیی بارزانی، تەنیا وەبیرهێنانەوەی کارەساتێکی ڕابردوو نییە، بەڵکو دەرفەتێکە بۆ ڕامان لە ئێستا و داهاتووی پەیوەندییەکانی هەرێمی کوردستان و بەغدا.
پەیامەکەی ئەمساڵی نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان لەم یادەدا، تەنیا بەیاننامەیەکی نەریتیی هاوخەمی نەبوو، بەڵکو گوتارێکی سیاسیی هاوسەنگ و وشیارانە بوو کە سێ ڕەهەندی سەرەکیی لەخۆگرتبوو: شکۆی ناوخۆیی، بەرپرسیارێتیی یاساییی ناوەند، و ڕوانین بۆ داهاتوو.
یەکەم: گۆڕینی کارەسات بۆ ئیرادەی مانەوە
گرنگترین خاڵ لەم جۆرە پەیامانەدا، جەختکردنەوەیە لەسەر ئەوەی کورد هیچ کات ڕێگەی نەداوە کارەساتەکان بیکەنە قوربانییەکی بێدەسەڵات؛ بەڵکو وەک سەرۆکی هەرێم ئاماژەی پێدا، ئەو ڕەنج و قوربانییە بێپایانەی دایکان و هاوسەرانی بارزانی لەدوای ڕووداوەکە کێشایان، هۆکاری سەرەکی بوو بۆ ئەوەی خەونی نەیاران بۆ قڕکردنی ئەم گەلە پووچەڵ بێتەوە و نەوەیەکی نیشتمانپەروەری لێ بکەوێتەوە. ئەمە پەیامێکی سیاسیی ڕوونە؛ کە ئیرادەی مانەوەی گەلی کوردستان لە سەرووی هەموو ئامێرە سەرکوتکەرەکانەوە بووە و دەبێت.
دووەم: بەغدا و بەرپرسیارێتیی بەردەوامی دەوڵەت
پرسی ئەنفال یان جینۆساید ناتوانرێت تەنیا لە چوارچێوەی “تاوانی ڕژێمێکی لەناوچوو”دا قەتیس بکرێت. دەوڵەت وەک دامەزراوە، بەپێی بنەماکانی یاسای نێودەوڵەتی و دەستووری ئێستای عێراق، پابەندبوونی ئەخلاقی و یاساییی هەیە بەرامبەر قەرەبووکردنەوەی کەسوکاری قوربانییان. ئاماژەدان بەم خاڵە لە پەیامەکەدا، وەبیرهێنانەوەیەکی پێویستە بۆ ناوەندە سیاسییەکانی بەغدا کە سەقامگیریی ڕاستەقینە لە عێراقدا بەبێ چەسپاندنی دادپەروەریی ڕاگوزەر (Transitional Justice) و ساڕێژکردنی ئەم برینە نیشتمانییانە نایەتە دی.
سێیەم: مێژوو وەک هەوێنی ئاشتی، نەک تۆڵە
لە کاتێکدا ناوچەکە و عێراق بە دەست ئاڵۆزی و ناکۆکیی سیاسیی قووڵەوە دەناڵێنن، گۆڕینی زمانی کارەسات بۆ زمانێک کە داوای «تەبایی، یەکترقبووڵکردن و لێکگەیشتن» دەکات، نیشانەی پێگەیشتوویی سیاسییە. بەکارهێنانی ئازارەکانی ڕابردوو وەک دەرسێک بۆ دروستکردنی ئاشتییەکی بەردەوام و کۆکەرەوەی هەموو پێکهاتەکان، ڕێگری لە دووبارەبوونەوەی عەقڵییەتی پەراوێزخستن و خۆسەپاندن دەکات.
لە کۆتاییدا:
ئەم یادانە بیرهێنەرەوەی ئەو ڕاستییە تاڵەن کە سەمفۆنیای ئاشتی و پێکەوەژیان لە عێراقدا، بەبێ ڕێزگرتن لە مافە دەستوورییەکانی گەلی کوردستان و ناسینی شایستەی قوربانییەکانی، سەقەت دەمێنێتەوە. هاوکات، وەفاداریی خەڵکی کوردستان—لە زۆنی هەولێرەوە تا هەموو پارێزگاکانی تر—سەلماندی کە هاوسۆزیی نیشتمانی، بەهێزترین قەڵایە بۆ پاراستنی ئەم قەوارەیە.
