داستانا لۆمانا_ کەڤلەسنێ: وەرچەرخانەیاکا دیرووکی و ئێکەم داستانا شۆڕشا ئەیلوولا مەزن

ئامادەکرن: ئدریس ئیسماعیل تروانشی

پشتی شەڕێ زاوێته ل ٥ تا ٦ێ کانوونا یەکێ یا ساڵا ١٩٦١ێ، کو تێدا پێشمەرگەی سەرکەفتنەکا مەزن ب دەستڤە ئینا و شیابوو زیانەکا مەزن ب سوپا و جاشان بگەهینێت، ئەڤ چەندە بوو ئەگەر، کو پێشمەرگە دەست ب سەر شارۆچکەیێ سەرسەنگێ و دۆلا زاوێته دا بگریت. سەرۆک بارزانی وێ دەمی ل گوندێ ئەلکێشکێ بوو، خەبەر بۆ دچیت کو هێزێن سوپایێ عێراقێ بزاڤەکا زۆر دکەن و نیازا هێرشەکا بەربڵاڤ هەیە ب ئارمانجا ڤەکرنا ڕێکا سەرسەنگێ و دووبارە دەستبەسەرداگرتنا دەڤەرێ

ئامادەکاری:

ل ١٢ێ کانوونا یەکێ یا ساڵا ١٩٦١ێ، هێزێن حکومەتێ کو پێکهاتبوون ژ تیپەکا زریپۆش، تیپەکا پیادە ژ بەتالیۆنا ٣ێ یا لیوایا ١١، کەتیبەیەکا تۆپهاڤێژ، بەتالیۆنا پۆلیسان، بەتالیۆنا ٣ ژ لیوایا یەکێ یا پۆلیسان دگەل ٢٠٠ جاشێن کرێگرتی. ئەڤ هێزه ژ دهۆکێ بەرەڤ ئامێدیێ ب فەرماندەییا عەقید بەشیر ئیبراهیم فەرماندەیێ بەتالیۆنا ٣ێ یا لیوایا ١١ کەفتنە ڕێ.

بارزانیێ نەمر ڕاستەوخۆ سەرپەرشتیا بەرەیێ جەنگی دکر و ب گۆرەی تاکتیکەکا سەربازی یا تۆکمە، هێزێن خۆ ب سەر چەندین سەنگەرێن بەرگریێ ل مێرگا درێژ تا گوندێ لۆمانا و ژ گوندێ کەڤلەسنێ تا گوندێ باگێرا ژووریا بەلاڤکربوون. ئامادەکاری ل سەر شێوازێ بۆسە و شەڕێ پارتیزانی بوون، د هەمان دەم دا پشت ب نەخشەیەکا تەکتیکی یا سەربازی گرێدابوو کو ٢٠٠ پێشمەرگە ل ژێر فەرماندەییا مەلا شنی قورتاس بێداروونی ل گەلیێ قەنتارا تا سەرێ سواراتوکا ل هەردو ڕەخێن ڕێکێ هاتبوونە جێگیرکرن. هەروەسا ٢٠٠ پێشمەرگەیێن دی ب فەرماندەییا حەسۆ میرخان دۆڵەمەری ل ناڤبەرا کۆڕێن گاڤانا تا مانگێشێ ل هەردوو ڕەخێن ڕێکێ هاتبوونە جێگیرکرن، ب ڤی شێوەیی ئەڤ دو ڕێکێن سەرەکی ب تەمامی کەفتنە ژێر دەسەڵاتا هێزێن پێشمەرگەی.

پشتی بارزانیێ نەمر هاتیە ئاگەهدارکرن ژ هاتنا وێ هێزا مەزنا حکومەتێ، فەرمان دا کو پێشمەرگە ل چەپێن لۆمانا بۆسەیەکێ دابنێن. دەما هێز هاتی وکەفتیە د ناڤ بۆسەیا پێشمەرگەی دا، کەس ژێ ڕزگار نەبوو، یان هاتنە کوشتن، یان برینداربوون، یان ژی ب ئێخسیری هاتنە گرتن، تەمامیا کەلوپەلێن سەربازی ژی کەفتنە دەستێ پێشمەرگەی.

جهێ ئامژەپێدانێ یە د دەمێ ڕووبەڕووبوونا سەخت دا ڕەوشا سەقای د بەرژەوەندیا ھێزێن پێشمەرگەی دا بوو، ڕۆژەکا سار بوو و مژ و دۆمانێ دەڤەرێ ھەمی داپۆشیبوو. فڕۆکەیێن جەنگی د بۆمبەبارانکرنا پێگەهێن پێشمەرگەی دا ئارمانجێن خۆ پێکنەئینان، چونکی ژ ئەگەرا سەقای نەدشیان جیاوازیێ ل ناڤبەرا پێشمەرگەی و سەربازان دا بکەن.

زیانێن دوژمنی و دەستکەفتێن پێشمەرگەی:

ئەنجامێ شەڕی زیانەکا گیانی و مادی یا مەزن ب ھێزێن حکومەتێ وکرێگرتیێن وێ گەهاند، کو بوو ئەگەرێ کوشتن و ب ئێخسیرگرتنا سەدان سەربازێن سوپایێ عێراقێ کو زۆربەیا وان ژ ڕێزێن پۆلیسان بوون، هەروەسا ٧٦ ئۆتۆمبێلێن بارهەڵگر هاتنە سۆتن. دەستکەفتێن پێشمەرگەی ژی ژمارەیەکا مەزنا پێداویستییێن سەربازی ژ فیشەک و تەقەمەنیێن دی یێن سەربازی بوون، هەروەسا ١٥٠٠ پارچەیێن چەکێن جۆراوجۆر ل مەیدانا شەڕی دەست ب سەر دا هاتەگرتن. ژبەر کو ژمارەیەک ژ ڕۆڵەیێن هۆزێن بادینان ( نێروەیی، بەرواری، سندی، دۆسکی و گۆلی) تازە هاتبوونە د ناڤ ڕێزێن شۆڕشێ دا و ببوونە پێشمەرگە و چەک نەبوو، ئەڤ دەستکەفتە بوو ئەگەر، کو زۆربەیا وان ببنە خودان چەک.

زیانێن شۆڕشێ د وێ داستانێ دا دوو پێشمەرگە بوون کو گیانێ خۆ ژ دەست دا ب ناڤێن: خدر کەریم خۆشناو و حەسەن گۆران، دگەل برینداربوونا ١٨ پێشمەرگەیێن دی. ژ ھەژی گۆتنێ یە، کو ئەڤ زیانا گیانی یا مەزن یا هێزێن حکومەتێ بوو ئەگەرێ نیگەرانی و دڵتەنگیا بارزانی، تەنانەت گۆتبوو سەرباز و پۆلیس ژی قوربانی نە و ڕۆڵەیێن ڤی مللەتی نە، ب فەرمانا حکومەتێ هاتینە بۆ جەنگێ مە، لەۆڕا هەتا دهێت وان نەکوژن، بتنێ برینداربکەن. ژبەر وێ چەندێ هێزا فەرماندە نەبی سەرئاسن کو ڕێکا دەربازبوونێ لێ گڕتبوو، ب فەرمانا بارزانی ڕێک بۆ وان ڤەکر دا کو پاشەکشێ بکەن و خۆ ژ مرنێ ڕزگار بکەن.

دەنگڤەدانا سەرکەفتنا ڤێ داستانێ:

گرنگیا تۆمارکرنا ڤێ سەرکەفتنا هێزا پێشمەرگەی د داستانا لۆمانا دا، شۆڕش برە قۆناغەکا نوو، بوو ئەگەرێ بەلاڤبوونا گیانێ خۆباوەڕیێ و بەرزبوونا مۆراڵێ پێشمەرگەی بۆ بەرھنگاربوونا هێزەکا مەزنا پڕچەک ل سەرتەسەری کوردستانێ ب دەڤەرێن سۆران ژی ڤە. هەروەسا بۆ جارەکا ئێکێ بوو سوپایێ حکومەتێ زیانێن وەسا گران ژ لایێ گیانی و مادی ڤە بەربکەڤن. ژ لایەکێ دی ڤە تێکشکاندنا بەربەستا خیانەت و جاشایەتیێ بۆ وان کەسانێن د ڤی چوارچێوەیی دا بوون بکەڤنە د بازنەیێ ڕیسواتردا و ب کوردستانیان بدەتە ناسکرن. د هەمان دەم دا بەرسڤەکا دروست یا شۆڕشا کوردستانێ بوو بۆ ئاخڤتن و کۆنگرێ ڕۆژنامەڤانی یێ عەبدولکەریم قاسم ل ٢٣ێ ئەیلوولا ساڵا ١٩٦١ێ کو تێدا دەستپێک و دوماهیا (یاخیبوونا) کوردی ڕاگەیاندبوو.

گرنگییا سەربار یا ڤێ داستانێ د وێ چەندێ دا دیار دکەت کو تەمامیا لیوایەکا گەڕۆک تێدا چوو، کۆ بەرێ مە ئاماژە پێدای، ئەڤ سەربازێن د وێ شەڕێ دا هاتینە کوشتن یان بریندار بووین یان ب ئێخسیری هاتینە گرتن، هەر یەک ژ وان خەڵکێ جهـ و شارەکێ عێراقێ بوون. ئەڤێن هاتینە ئازادکرن یان ب برینداری زڤڕین، دەنگۆباسێن شۆڕشا کوردستانێ ل سەرتاسەری عێراقێ بەلاڤکرن، ب ڤێ چەندێ ژی دەنگڤەدانا سەرکەفتنێ بۆ دۆست و دوژمنان ل عێراق و کوردستانێ دیاربوو، کو شۆڕش د بلندکرنا درۆشمێن خۆ دا ڕاستگۆیە، چونکی جودا ژ ئازادکرنا ئێخسیران کو ژمارەیا وان ٣٣٠ کەس بوون (پشتی بۆ گوندێ گوندەکا بنی هاتینە ڤەگوهۆستن و ژ وێرێ هاتینە ئازادکرن و پاشان بۆ دهۆکێ هاتینە ھناڕتنن)، بریندار ژی پشتی هاتینە دەرمانکرن هاتنە ئازادکرن.

پشتی وی شەڕی، حکومەت نەچار بوو داخوازا گفتوگۆیێ ژ بارزانیێ نەمر بکەت. ھەر چەندە مەرەما حکومەتێ ژ گفتوگۆیێ پیلانەک بوو بۆ بۆمبەبارانکرنا جهێ کۆمبوونێ د دەمێ ب ئێکگەهشتنا سەرۆک بارزانی و فەرماندەیێ لیوایا ٥ێ عەقیدێ ڕوکن حەسەن عەبود دا، دا کو ب ئێکجاری دوماهیێ ب ژیانا وان بینن، بەلێ هۆشیارییا بارزانیێ نەمر، پشتی ڕاوێژکرنێ دگەل فەرماندەیێن پێشمەرگەی جهێ کۆمبوونێ گۆهۆڕی، ب ڤێ چەندێ ژی پیلانگێڕیا حکومەتێ بۆ هەردو لایان ئاشکرا بوو و ب سەر نەکەفت.