ژیانا هونەرمەند و سترانبێژ” ئەحمەد کایا”…
هونەرمەند و گۆرانیبێژ ئەحمەد کایا (Ahmet Kaya)، یەکێکە لە دیارترین و کاریگەرترین دەنگەکانی مۆسیقای ناڕەزایەتی و گۆرانیی سیاسی و کۆمەڵایەتی لە تورکیا و باکووری کوردستان. ئەو بە دەنگە بەبڕشتەکەی و گۆرانییە پڕ لە سۆزەکانی، نەک تەنها لەناو گەلێ کورد بەڵکو لەناو تەواوی گەلانی ناوچەکەدا پێگەیەکی تایبەتی هەیە.
لێرەدا کورتەیەک لە ژیان و کاروانی هونەری و کۆچی دوایی ئەم هونەرمەندە گەورەیە دەخەینە ڕوو:
١. لەدایکبوون و دەستپێکی ژیان:
کات و شوێنی لەدایکبوون: ئەحمەد کایا لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٧ لە شاری مەلاتیای باکووری کوردستان لەدایکبووە.
بنەماڵەکەی: باوکی کوردێکی خەڵکی سەمین (Adıyaman) بوو کە کرێکاری کارگەی ڕستن و چنین بوو، دایکیشی تورک بوو. ئەحمەد کایا پێنجەم و دوایین منداڵی خێزانەکەی بوو.
پەیوەندی بە مۆسیقاوە: هەر لە تەمەنی منداڵییەوە (نزیكەی ٦ بۆ ٩ ساڵی) خولیای مۆسیقا لە لای دروستبوو کاتێک باوکی سازێکی (باغڵەمە) بۆ کڕی.
٢. گواستنەوە بۆ ئەستەمبوڵ و قۆناغی گەنجی:
لە ساڵی ١٩٧٢، بەهۆی خانەنشینبوونی باوکی و بەدوای ژیانێکی باشتردا، خێزانەکەی کۆچیان کرد بۆ ئەستەمبوڵ. ئەم گواستنەوەیە بۆ گەنجێکی وەک ئەحمەد کایا ئاسان نەبوو؛ ڕووبەڕووی جیاوازیی کلتوری و زەحمەتیی ژیانی شاری گەورە بووەوە، کە دواتر ئەم غەریبی و قورسییە لە گۆرانییەکانیدا ڕەنگی دایەوە. لە تەمەنی گەنجیدا بۆ بژێوی ژیان کورتەکار و پیشەی جۆراوجۆری ئەنجامدا.
٣. دەستپێکی کاروانی هونەری و سەرکەوتن:
یەکەم ئەلبوم: لە ساڵی ١٩٨٥ یەکەم ئەلبومی خۆی بە ناوی “ئاگر کێشە کێشە” (Ağlama Bebek) بڵاوکردەوە، کە بەهۆی ناوەڕۆکە سیاسی و ناڕەزایەتییەکەیەوە لەلایەن حکومەتەوە قەدەغەکرا، بەڵام ئەم قەدەغەکردنە بووە هۆی ئەوەی زیاتر بناسرێت و کۆپییەکی زۆری بە دەست بە دەست بڵاوببێتەوە.
شێوازی مۆسیقا: مۆسیقای کایا تێکەڵەیەک بوو لە مۆسیقای میللی (فۆلکلۆر)، ئاوازی ڕۆژاوایی و ڕۆک، کە لە تورکیادا بە “مۆسیقای ڕەسەن” (Özgün Müzik) یان مۆسیقای ناڕەزایەتی دەناسرا.
بابەتی گۆرانییەکان: گۆرانییەکانی گوزارشتیان لە ئازاری هەژاران، زیندانیانی سیاسی، ئازادی، غەریبی، و دۆزی گەلی کورد دەکرد. تێکستی گۆرانییەکانی لە هۆنراوەی شاعیرە گەورەکانی وەک (نازم حیکمەت، یوسف حەیالئۆغڵو کە برای هاوسەرەکەی بوو، ئاتیلا ئیلهان) و چەندینی تر وەردەگرت.
لە ماوەی کاروانەکەیدا زیاتر لە ٢٠ ئەلبومی مۆسیقای سەرکەوتووی تۆمارکرد کە ملیۆنان کۆپییان لێ فرۆشرا.
٤. هاوسەرگیری و ژیانی خێزانی:
ئەحمەد کایا دوو جار هاوسەرگیری کردووە. لە هاوسەرگیری یەکەمی کچێکی هەبوو بە ناوی (مەلک کایا). دواتر لە ساڵی ١٩٨٦ لەگەڵ گوڵتەن حەیالئۆغڵو (Gülten Hayaloğlu) هاوسەرگیری کرد کە بووە هاوبەشێکی ڕاستەقینەی ژیان و کاروانی مۆسیقای، و لەم هاوسەرگیرییەش کچێکی تریان بوو بە ناوی (مێلیس کایا).
٥. شەوی بڕیاردەر و دەستپێکی تاراوگە (١٩٩٩):
لە ١٠ی شوباتی ١٩٩٩، لە ڕێوڕەسمی دابەشکردنی خەڵاتەکانی کۆمەڵەی ڕۆژنامەنووسانی هونەریی تورکیا، ئەحمەد کایا خەڵاتی “سەرکەوتووترین هونەرمەندی ساڵ”ی پێبەخشرا. کاتێک چووە سەر ستەیج بۆ وەرگرتنی خەڵاتەکە، ڕستەیەکی مێژوویی گوت:
“من بڕیارمداوە لە ئەلبومی داهاتوومدا گۆرانییەکی کوردی بچڕم و کلیپێکی بۆ بکەم، دەشمزانی تەلەفزیۆنی وا هەیە بوێری ئەوەی هەبێت کلیپەکە بڵاو بکاتەوە.”
ئەم قسانە لەو کاتەدا کە زمان و ناسنامەی کوردی هێشتا بە تەواوی لەژێر قەدەغەکردن و گوشاری تونددا بوو، بووە هۆی تووڕەیی و کاردانەوەی توندی ڕەگەزپەرستان و هونەرمەندە نەتەوەپەرستەکانی ناو هۆڵەکە. هێرشی زارەکییان کردە سەری، چەتاڵ و چەقۆیان گرتە ستەیجەکە و گۆرانی نەتەوەیی تورکییان بەسەردا خوێندەوە.
دوای ئەو شەوە، هێرشێکی میدیایی و یاسایی زۆر توند لە دژی کایا دەستیپێکرد، تۆمەتی “خیانەت بە نیشتمان” و “پڕوپاگەندە بۆ پارتە کوردییەکان”یان دایە پاڵ و ڕووبەڕووی مەترسی زیندانیکردن بووەوە. ئەم دۆخە ناچاری کرد کە لە حوزەیرانی ١٩٩٩ تورکیا بەجێبهێڵێت و ڕوو لە فەڕەنسا (پاریس) بکات.
٦. کۆچی دوایی لە تاراوگە:
ئەحمەد کایا لە پاریس بە خەمباری و غەریبییەوە دەژیا و هەمیشە بیری نیشتمانەکەی دەکرد. لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٠، بەهۆی جەڵتەی دڵەوە لە تەمەنی ٤٣ ساڵیدا لە ماڵەکەی خۆی لە پاریس کۆچی دوایی کرد.
تەرمی ئەم هونەرمەندە مەزنە لە گۆڕستانی ناودارانی پێر لاشێز (Père Lachaise) لە پاریس بە خاک سپێردرا، کە گۆڕی چەندین کەسایەتی مێژوویی و هونەری جیهانی لێیە (وەک یەڵماز گۆنای هاوڕێی). تا ئێستاش گۆڕەکەی بووەتە مەزارگەیەک بۆ هەواداران و دۆستانی لایەنگری ئازادی کە لە سەرانسەری جیهانەوە سەردانی دەکەن.
ئەحمەد کایا بە هێمایەک بۆ تێکۆشان لە پێناو زمان، کلتور و ئازادیی گەلی کورد دادەنرێت و دەنگە زوڵاڵەکەی هەمیشە بە زیندوویی لە دڵی مێژوودا دەمێنێتەوە.
