کارتێکرنا نەدانا مووچەیان لسەر ئاستێ جڤاکی و ئابووی

زەنون سلێڤانەی ــ زاخو

ئەڤرۆ مە ل بەردەم رەوشەکا ئابووری یا دژوار یا جڤاکێ مە ب گشتی دکەڤیتە د بن کارتێکرنا وێ دا، ئەو ژی کێشەیا درێژخایەن یا نەدانا مووچەیانە. مووچە بتنێ پارە نینە هندەک کەس وەردگرن، بەلکو ئەو خوینا د چەمکێن ئابووریا خێزانێ دا دچیت. دەمێ ئەڤ خوینە رادوەستیت، هەمی جڤاکی تووشی ئاریشەیان دبیت.
١. کارتێکرنا لسەر خێزانێ (خانەیێ بچووکا جڤاکی)
خێزان بنەمایێ هەر جڤاکەکی یە. دەمێ سەرۆک خێزان نەشێت پێدڤیێن ژیانێ یێن سەرەکی (وەکی خارن، دەرمان، و کرێیا خانی) دابین بکەت، دوو کارتێکرنێن سەرەکی پەیدا دبن،
تەنگژا دەروونی: دڵەڕاوکێ، بێهێڤیبوون، و کێشەیێن د ناڤبەرا هەڤژینان دا زێدە دبن، ئەڤە ژی دبنە سەدەمێ تێکچوونا شیرازێ خێزانێ.
دابڕانا جڤاکی: خێزان ناچار دبیت دەست ژ گەلەک چالاکیێن جڤاکی بەردەت، ئەڤە ژی دبیتە ئەگەرێ لاوازبوونا پەیوەندیێن خزماتی و جڤاکی.
. کارتێکرنا لسەر ئابووری و بازاری
بازار و مووچە دوو لایەنێن هەڤپشکێن ئێکدو نە. دەمێ مووچە نەیێت:
سستی یا بازارێ: کڕیار نامینیت، فرۆشیار نەشێن کەلوپەلان بفرۆشن، ئەڤە دبیتە ئەگەرێ راوەستیانا بزاڤا بازرگانی ل هەرێمێ.
قەرز و باج: هاوەلاتی ناچار دبن پەنایێ بۆ قەرکرنێ ببەن، و ئەڤ قەرە دبنە بارەکێ گران لسەر ملێن وان، کو د پاشەڕۆژێ دا ژی نەشێن ڤەگێڕن.
. کارتێکرنا لسەر پەروەردێ و ساخلەمی و پەروەردە: قوتابی یێن ژ خێزانێن فەرمانبەر، دبنە قوربانیێن ڤێ رەوشێ. نەبوونا پێدڤیێن قوتابخانێ کارتێکرنێ لسەر ئاستێ زانستی یێ نەوەیێن داهاتی دکەت.
ساخلەمی: گەلەک کەس ژبەر نەبوونا مووچەی نەشێن سەرەدەریێ دگەل نەخۆشیێن خۆ بکەن، ئەڤە ژی دێ دەرەنجامێن وێ بۆ مە هەمیان ڤەگەریت ب لاوازبوونا ساخلەمیا گشتی ل جڤاکی.
دەرەنجام و داخوازکاری
نەدانا مووچەیان ل هەرێما مە بتنێ نەئاریشەیەکا ئیداری یە، بەلکو ب راستی ئاریشەیەکا مرۆیی و نیشتمانی یا مەزنە. ئێکگرتنا جڤاکی و هەڤکاریا د ناڤبەرا تاکێن جڤاکی دا د ڤێ قۆناغێ دا یا گرنگە، لێ د هەمان دەم دا، پێدڤیە دەستهەلاتدار و بەرپرس ب وێ چەندێ هەست بکەن کو نانێ خەلکی و قووتا وان، هێلا سوورە و بێدەنگیا لسەر ڤێ کێشەیێ دێ دەرەنجامێن مەزن لسەر ئاشتی یا جڤاکی هەبن.
ئەڤرۆ مە ب هەموویان پێدڤی ب چارەسەریێن بنەڕەتی هەیە، نەکو تنێ چارەسەریێن دەمکی، دا کو خەلک بشێت ب شکۆمەندی د ناڤ وەڵاتێ خۆ دا بژیت. ؛