شەریتێ ڕەش نەهاتە دیتن
“شەریتا ڕەش نەهاتە دیتن”
تێڕامانەک ل سەر وێ هەڤپشکیا بەرزەبوویی د ناڤبەرا جیهانا مێدیایێ دا، پشتی کۆچبەربوونا پەیامنێرێ ڕووداو
وەرگێران: ئەدیبا عزەددین تاهر
هەمی جاران جڤاک نەک ب وێ چەندا دکەت، بەلکو ب وێ چەندا ناکەت دهێتە نیاسین.
ل ڤان ڕۆژێن بۆری دا، دەما نووچەیێ کۆچبەربوونا پەیامنێرێ تۆڕا مێدیا یا ڕووداو «هەڵکەوت عەزیز» ژ ئەگەرێ ڕوودانەکا هاتنوچوونێ، بۆشاییەکا مۆکم د ناڤا ڕاگەهاندن و جڤاکێ هەرێما کوردستانێ و عێراقێ دا چێکری، دلێ گەلەک مرۆڤان پێ تەنگ بوو. کەسایەتیێن سیاسی پەیامێن سەرەخۆشیێ ڤرێکرن، چالاکڤانێن مەدەنی هەلوێستێن خوە دیارکرن و وەلاتیێن عەوام (خەڵکێ سادە و ئاسایی) ژی ل سەر تۆڕێن جڤاکی هەڤ خەمیا خۆ بۆ وێ مالباتا دلشکەستی نیشان دا.
بەلێ د ناڤ وێ پێلا هەلوێستان دا، تشتەک هەبوو کو ژ هەر تشتەکێ دی پتر مێشکێ من بخۆ ڤە مژول کر. تشتەک کو چاڤان نەدیت.
ئەو شەریتا ڕەش یێ کو ل سەر گۆشێ شاشێن گەلەک ژ کەنالێن تەلەڤزیۆنی نەهاتیە دانان.
بۆچوون هەیە کو د سەیرکرنا دەستپێکێ دا ئەڤ بابەتە گەلەک کێمبایەخ دیار ببیت. بەلێ دکارن بێژن: ئەرێ شەریتا ڕەش دێ چی گوهۆڕیت؟ ئایا بهایێ مرۆڤەکێ ب هێمایەکێ گرافیکی دهێتە پیڤان؟
بێگومان بەرسڤ یا ڕوونە؛ نەخێر.
بەلێ کێشە چوو جاران ب خۆدی شەریتا ڕەش نینە.
کێشە ئەو واتا و ڕامانە یا د پشت ڕا خۆ ڤەکێشای. ل سەرانسەری جیهانێ، مێدیا بۆ دەمێن تایبەت زمانێ خۆ یێ هەڤپشک هەیە. زمانێ هێمایان. زمانێ نیشانان. زمانێ ڕێزگرتنێ. شەریتا ڕەش یێ سەر شاشێ، تنێ ڕەنگەک نینە؛ بەلکو ڕاگەهاندنا هەلوێستەکێ ئەخلاقی یە. دیارکرنا وێ چەندێ یە کو ئەڤرۆ ڕوودانەک چێبوویە کو ژ نووچەیەکێ ڕۆژانە مەزنترە.
ڕاگەهاندنا وێ یە کو ئەندامەکێ ڤێ پیشەیێ ئێدی د ناڤ مە دا نەما.
ئەو پەیامنێرێ د وی ڕێپێدانی دا گیانێ خۆ ژ دەست دایی، بێگومان ئەندامەکێ مالباتا ڕووداو بوو. مافێ هەڤالێن وی یێن ڕووداو هەیە کو وی ژ خۆ بزانن و شینێ بۆ بگێڕن. بەلێ ئایا ئەو تنێ یێ ڕووداو بوو؟
بێگومان بەرسڤ دیسان نەخێرە.
ئەو بەری ببیتە پەیامنێرێ کەنالەکێ تەلەڤزیۆنی، مێدیاکارەک بوو؛ ئەندامەکێ جڤاکێ مێدیایی یێ ڤی وەلاتی بوو. ئەندامێ هەمان وی جەستەی بوو یێ کو هەمی ڕۆژان ل سەر جاددان، گۆڕەپانان، کۆنگرەیێن ڕۆژنامەڤانی، دەڤەرێن ئالۆز و د ناڤ ڕوودانێن جودا جودا دا ئامادە دبیت داکو زانیاریان بگەهینیتە خەلکی.
ئەگەر ئەڤرۆ پەیامنێرەکێ ڕووداو د ناڤ مە دا نەما، سوبەهی دبیت پەیامنێرەکێ ئاڤا، کوردسات، کوردستان تیڤی، ئێن ئار تی، سپێدە، کوردستان٢٤ یان هەر مێدیاکارەکێ دی بیت.
مرن، ناسنامەیا چ ڕێکخراو و دەزگەهان نانیاسیت. ڕوودان و کارەسات، لۆگۆیێن مێدیایان ژ ئێک جودا ناکەن. مەترسی، د ناڤبەرا پەیامنێرێ ڤی کەنالی و وی کەنالی دا جوداهیێ ناکەت.
پا پا بۆچی هندەک جاران ئەم جوداهیێ دکەین؟
ل ڤێرێ پسیارەکا جدی سەر هەڵددەت؛ ئایا ب ڕاستی ئەم خودان جڤاکەکێ مێدیایی نە، یان تنێ کۆمەڵەکا مێدیایێن ژ ئێک جودا نە؟
ئەڤ هەردوو چەمکە نەک ئێک دۆستن، بەلکو ژ ئێک جودانە.
هەبوونا ب دەهان کەنالێن تەلەڤزیۆنی، ڕادیۆ، ڕۆژنامە و ماڵپەڕێن نووچەیان، ب ڕامانا هەبوونا جڤاکەکێ مێدیایی ناهێت. جڤاکێ مێدیایی ل وی دەمی دروست دبیت دەمێ ئەندامێن وی، دگەل هەمی هەڤڕکی و ناکۆکیێن خۆ دا، هەست ب خودان داریێ بۆ چارەنڤیسەکێ هەڤپشک بکەن.
هەڤڕکی د ناڤبەرا مێدیایان دا تشتەکێ سروشتی یە. هەتا هەڤڕکیا توند ژی دکاریت یا ب مفا بیت. مێدیا بۆ ڕاکێشانا بینەران هەڤڕکیێ دکەن، بۆ لەزاتیێ د بەلاڤکرنا نووچەیان دا هەڤڕکیێ دکەن، بۆ کوالیتییا بەرهەمئینانا بابەتان هەڤڕکیێ دکەن و ئەڤە بەشەکە ژ سروشتێ کارێ وان. بەلێ هەڤڕکی ل وی دەمی دبیتە مەترسی دەمێ جهێ هەڤپشکی و پشتەڤانیێ دگریت.
دەمێ پەیامنێرەک گیانێ خۆ ژ دەست ددەت، نابیت پسیارا ئێکێ ئەو بیت کایێ کار بۆ کیژ مێدیایێ دکر. پسیارا ئێکێ دڤێت ئەو بیت کا جڤاکێ مێدیایی چەوا دڤێت هەلوێستێ خۆ دیار بکەت بەرامبەر بەرزەبوونا ئەندامەکێ خۆ. ئەرێ سەندیکایا ڕۆژنامەنووسێن کوردستانێ ل سەر ناسنامەیا ئەندامێن خۆ، وان ل سەر بنەمایێ جهێ کارکرنێ ژ ئێک جودا دکەت؟!!!
مخابن د سالێن بۆری دا هۆسا دیار دبیت کو سنوورێن سیاسی، حزبی و ڕێکخراوهیی ئەندام ب هێز و ستور بووینە کو هندەک جاران ناسنامەیا پیشەیی ئێخستیە بن سیبەرا خۆ. د ناڤ فەوزایەکێ هۆسا دا، هندەک مێدیا پتر ژ هندێ کو خۆ ب ئەندامێن مالباتەکا مێدیایی بزانن، خۆ وەک بەشەک ژ سەنگەرەکێ سیاسی یان ڕێکخراوەیی دبینن، و هەتا هێلێن سوور ژی دەرباز دکەن و گومانا خەلکی دئێخنە سەر نیشتمانپەروەریا خۆ و وی کەنالێ لێ کار دکەن.
ئەنجامێ ڤێ جۆرە دیتنێ ئەوە کو هەتا د دەمێن خەمێ دا ژی، هەڤڕکی ب تەمامی خۆ ل لایەکی ناکەن.
دبیت چ یاسا مێدیایان نەچار نەکەت کو بۆ کۆچبەر بوونا پەیامنێرەکێ، نەوار و شەریتەیەکێ ڕەش ل سەر شاشێن خۆ دابنێن. دبیت چ ڕێسا وان نەچار نەکەت کو بەیاننامەیێن هەڤپشک بەلاڤ بکەن. دبیت چ دامەزراوە نەشێت داخوازیێ ژ وان بکەت کو بەرنامەیێن خۆ بگوهۆڕن. بەلێ هەڤپشکی و پشتەڤانیا ڕاستەقینە چوو جاران ژ دلێ یاسایێ دەرناکەڤیت.
هەڤپشکی ژ ناخێ کلتوورێ پیشەیی دهێتە دەرێ. بهایێن هەڤپشک ب ڕێنماییان چێنابن. ئەو ل وی دەمی خۆ دیار دکەن دەمێ چ زۆرەملی و نەچارکرن ل ڕێکێ دا نەبیت. ژ بەر هندێ یە نەبوونا هندەک هێمایێن هەڤپشک گرنگیێ پەیدا دکەت و خۆ زەق دکەت.
دەمێ ل گۆشێ شاشێن کەنالێن جودا جودا چ نیشانەکا شین و شەپۆلان ناهێتە دیتن، ئەڤ پسیارە د مێشکێ بینەری دا چێدبیت کا ئەرێ مرنا پەیامنێرەکێ ب ڕاستی خەما هەمی مێدیایان بوو یان تنێ خەما وی دهزگههی بوو یێ کار تێدا دکر؟
دبیت هندەک کەس ڤێ چاڤەڕێکرنێ ب هەستۆکی (سۆزداری) بزانن. بەلێ مێژوویا ڕۆژنامەڤانیا جیهانێ تشتەکێ دی دبێژیت.
ل گەلەک وەڵاتان، دەمێ ئێک ژ ڕۆژنامەڤانێن ناڤدار گیانێ خۆ ژ دەست ددەت، مێدیایێن هەڤڕک بۆ چەند دەمژمێران یان چەند ڕۆژەکێن کەم، ناکۆکیێن خۆ ل لایەکێ ددانن. نەک ژ بەر هندێ کو ئەو ئێدی نە هەڤڕکن، بەلکو ژ بەر هندێ چونکی دزانن هندەک بها هەنە ژ هەڤڕکیێ گرنگترن.
حورمەتا پیشەیی ئێکە ژ وان بهایانە. ڕێزگرتن ل هەڤالێ ژدەستچوویی ئێکە ژ وان نڕخ و بهایان. پاراستنا شکۆیا ڕۆژنامەڤانیێ ئێکە ژ وان بهایان. ئەڤ ڕەفتارە دبیت د ڕواڵەت دا تشتەکێ هێمایی بن، بەلێ هێما د ژیانا جڤاکی دا ڕۆڵەکێ مەزن دگێڕن.
ئاڵا هێمایەکە.
لۆگۆ هێمایەکە.
جلوبەرگێ پەیامنێری هێمایەکە.
و ئەو توار و شەریتا ڕەش ژی هێمایەکە.
هێما بۆ جڤاکی دبێژن کا ئەم چ تشت ب بهادار دزانین.
ئەو تشێ پشتی ڤێ ڕوودانێ ژ هەر تشتەکێ دی پتر ئەز خەمبار کرم، نە بخۆ ژدەستدانا وی پەیامنێری بوو؛ چونکی مرن ڕاستییەکا تەحڵ و نەگۆهۆڕە. ئەو تشتێ ئەز خەمبار کرم، ئەو هەست بوو کو جڤاکێ مێدیایی یێ مە دەلیڤەکا مەزن بۆ نیشاندانا هەڤپشکیێ ژ دەست دا. دەلیڤەیەک داکو نیشانی خەلکی بدەت کو د پشت هەمی ناکۆکی، هەڤڕکی و سنووربەندیان ڕا، هێشتا ناسنامەیەکا هەڤپشک یا هەی.
ناسنامەیەک ب ناڤێ ڕۆژنامەڤانی. ناسنامەیەک ب ناڤێ مێدیا. ناسنامەیەک ب ناڤێ بەرپرسیاریا هەڤپشک.
ئەگەر مێدیا نەشێن د شینا ئەندامەکێ خۆ دا ل تەنیشتا ئێک ڕاوەستن، چەوا مرۆڤ دشێت چاڤەڕێ بیت کو د داکۆکیکرنێ دا ل سەر ئازادیا ڕۆژنامەڤانی، پاراستنا پیشەییا پەیامنێران و مافێن ڕۆژنامەنڤیسان، یەکگرتوو بن؟
هەڤپشکیا پیشەیی تنێ بۆ ڕۆژێن نەڕازیبوونێ نینە. تنێ بۆ دەرکرنا بەیاننامەیان نینە. تنێ بۆ ڕێوڕەسم و هەلکەفتان نینە. هەڤپشکیا ڕاستەقینە د ڕۆژێن خەمێ دا واتا و ڕامانا خۆ یا دروست پەیدا دکەت.
د وان ڕۆژان دا کو چ بەرژەوەندیێن سیاسی، ئابووری یان ڕێکخراوەیی ل ئارادا نینن. د وان ڕۆژان دا کو تنێ تشتێ دمینیت، مرۆڤایەتی و ویژدانا پیشەیی یە.
مرنا پەیامنێرێ ڕووداو زوو یان درەنگ د بیرەوەریا نووچەیێن ڕۆژانە دا دێ هێتە شوشتن و ژێبرن.
سەردێڕ دێ گوهۆڕن.
ڕوودانێن نوو دێ چێبن.
بەلێ ئەو پسیارا ئەڤێ ڕوودانێ ئێخستیە پێشیا جڤاکێ مێدیایی، دێ هەر مینیت:
دەمێ ئێک ژ پەیامنێرێن ڤی وەلاتی بۆ هەمیشە چاڤێن خۆ ل جیهانێ نوقاندن، ئایا مە شیا نیشان بدەین کو ئەم مالباتەکا پیشەیی نە؟! یان مە سەلماند کو ئەم تنێ کۆمەڵەکا مێدیایێن بەلاڤەبووی نە کو د ڕۆژێن ئاسایی دا بەحسێ هەڤپشکیێ دکەین، بەڵێ د دەمێن تاقیکردنەوەیێ دا، هەر ئێک ژ مە د گزیرتا خۆ دا دمینیت؟
بەرسڤا ڤێ پسیارێ، نەک د بەیاننامە و دڕۆشمان دا، بەلکو د ناڤ هەمان ئەو توار و شەریتا ڕەش دا یا ڤەشارتی، یێ کو گەلەک ژ مە ل هیڤیا دیتنا وی بوون و چوو جاران مە نەدیت.
(ئەدیبا عزەددین تاهر- ٢٠٢٦)
