ژینگەھ و فێربوون ..
بێوارحسێن زێباری، ھەولێر:
فێربوون ئێکە ژ فاکتەرێن سەرەکی بوو پاراستنا ژینگەھێ و ھەبوونا سرۆشتەکێ جوان و دلڤەکەر بۆ ھندێ گرنگە و پێدڤییە لسەر لایەنێن شولەژێ تایبەت کەرتێ پەروەردێ کو دڤێت گرنگییەکێ بدەت د وارێ ژینگەھێ و فێرخواز ژی ببن ژینگەھ دۆست بۆ ھندێ بکارن ل داھاتی دا ئەو ژبلی پاراستنا ژینگەھێ ئەو خەلکەکێ ژی فێربکەن و ببن ژینگەھ دۆست.
دچەرخێن نویدا پێشڤەچونەکا مەزن بخوڤە دیتیە و ژیان ب ئاسان کریە، لێ چەندین مەترسی بو پیسبوونا ژینگەھی ل دویف خو ئیناینە و کارتێکرنێ لسەر گیاندار و مرۆڤان و سرۆشتی دکەن و پێشکەفتن و زیادبونا کارگەھێن بەرھەم ئینانێ بوویە ئەگەرێ زێدەبونا بەرمایکان و غازاتێن پیس و ماددێن کیمیایی ئەوێن کو ژ کارگەھێن مەزن دروست دبن و ئەڤە دبیتە ئەگەر کو تیێکچونەکا مەزن د موازەنا ژینگەھیدا و کارتێکرنێ لسەر ھەمی جورێن گیاندار و ڕوەک و مرۆڤ سرۆشتێ گشتی دکەت، پاراستنا ژینگەھێ ئەو کریارەنە ئەوێن کو دەستەیێن حکومی یان ڕێکخراوێن سەربەخۆ پێ ڕادبن بۆ پاراستنا پاقژیا ژینگەھی و کارتێکرنا مرۆڤان لسەر ژینگەھێ فێرببن و مفایی ژ وێ فێربوونا ژینگەھی دبینن.
ئەڤە ژی ھەر ب ئەرکێ فێربوونێ ڤە یێ گرێدایە و گرنگە ژی ڕۆلێ خۆ ببیت ئەو ژی دڤێت مرۆڤ بھێتە پەروەردەکرن بۆ زێدەتر کار ل سەر پیسبوونا ژینگەھێ بکەن و فێربوون و ژینگە پیگڤە بھێنە پەیرەوکرن بۆ ھندێ ببینە کاریگەر ل سەر پەیداکرنا ھند ئەرک و کارێن گرنگ بۆ ژینگەھێ فێربوونێ. نھو پاراستنا ژینگەھێ ھندەک دویفچوون ژلایەنێن دەستەیان نڤە دھێتە کرن بۆ زانینا سیستەمێ ژینگەھێ و ھەروەسا سەرانسەری جیھانێ و ڕادبن ب دەستنیشانکرنا وان کریارێن مرۆڤی ئەوێن کارتێکرنێ لسەر ژینگەھێ دکەن و دبنە ئەگەرێ تێکچونا تەوازنا ژینگەھێ و کارتێکرنا وێ لسەر جیلێن وی سەردەمی و جیلێن داھاتی و ئەڤەژی پێتڤی ب پێژڤەچوونا زانستێیە یا کو نوکە ئەو زانستە تا ڕاددەیەکێ دەستنیشانکری ھەیە.
گرنگییا پاراستنا ژینگەھی د فێربوونێدا چییە؟
پاراستنا ژینگەھ و فیربوونێ بوویە تشتەکێ گرنگ د ژیانا ھەمی گیاندار و مرۆڤان لسەر ڕویێ ئەردی، ئارمانجا پاراستنا ژینگەھێ پاراستنا گیانەوەرانە و پاراستنا داھاتێن سرۆشتی یێن ئەردی و دیسا ژی یا مرۆڤانە بۆ ھندێ دڤێت فێرخواز گرنگییەکا زۆر بدەنە ژینگەھێ بۆ ھندێ دا ببن کەسانێن شارەزا و خودان سەربۆر ژی و زێدەتر نەبنە ئەگەرێ تێکدانا ژینگەھێ لەوما فەرە و گرنگە ژی پتر ل سەر فێربوونا ژینگەھێ کار ل سەر بھێتە کرن.
ڕێکێن پاراستنا ژینگەھی و فێربوونا وان چنە؟
پاراستنا ژینگەھ و فیربوونێ ئێکە ژ ئارمانجێن گرنگ یێن ھەمی دەولەتان کو بزاڤێ دکەن کو بدەستخوڤە بینن، دوویرکەفتن ژ سرۆشتەکێ پری پیساتی و بەرمایک، ھندەک ڕێک ھەنە کو بکاردئینن ژوانا:
١- دویرکەفتن ژ سوتنا بەرمایکان، ژبەرکو دویکێلا وێ ب شێوەکێ مەزن کارتێکرنێ ل غیلافێ جەوی دکەت لەوما دڤێت فێربوونا ژینگەھی پتر ل سەر ملێ وان دبیتە ئەرک و کارەک گرنگ..
٢-دڤێت فێرببن ژ دورکەفتن ژ ھاڤێتنا بەرمایکان ل جھێن عەشوائی، بەلکو دڤێت ل ھندەک جھێن دەست نیشانکری بھێنە ھاڤێتن و نەک ب کەیفا خو بیت و بێ سنوور بیت ئەڤ ھاڤێتنە.
٣-دویرکەفتن ژ ب کارئینانا غازا پترۆلی و بکارئینانا ھندەک ژێدەرێن دی ژ پێش وێڤە وەکو بکارئینانا فەحمێ (الفحم).
٤-دوبارە دروستکرنا بەرمایکان، کو ئەڤە د ڤی دەمێ نھادا گەلەک بەربەلاڤبویە و باشترین رێکە بو مفا وەرگرتن ژ وان بەرمایکان ئەوێن تێنە ھاڤێتن و دوبارە چێکرنا وان.
پێکھاتەیێن سیستەمێ ژینگەھ و فێربوونێ ژی دڤێت بزانن ئەو ژی پێکھاتەیێ نە گیاندار وەکو ھەوا و ڕۆناھی و گەرماتی و ئاخ و ماددە و پێکھاتەیێن بەرھەم ئینانێ وەکو ڕوەک، کو بەرھەمێن خۆ ئەوبخو بەرھەم دئینیت و ئوکسیدێ کاربونی یێ دووێ ژ ھەوایی دکێشیت و ئاڤێ ژ ئاخێ دڤەخوت و ڕوناھیێ ژ روژێ دکێشیت و بەرھەمی بوانا ددەت. پێکھاتەیێن تێچونێ: ئەو پێکھاتەنە ئەوێن کو ئەوبخو بەرھەمێ خو دروستناکەت بەلکو بەرھەمێ خو برێکا ھندەک تشتێن دی ددەت .
ئەگەرێن پیسبونا ژینگەھێ ژی دڤێت فێربوونەکا تەمام بۆ بھێـتە کرن..
١- زێدەبونا ڕێژەیا مرۆڤان ب تایبەت ل دەولەتێن پاشکەفتی و ئەوێن کو بەرھەمی نا چێکەن، کو دبیتە ئەگەرێ پەیدابونا تێکچونەکێ دناڤبەرا ڕێژەیا نیشتەجێبونا وان و وان بەرھەمێن کو ئەو بەرھەم دئینن و پێتڤیێن وان تیرنابن و لەوما دڤێت فێرببین.
٢-ئەو ڕویدانێن کو ژ ئەگەرێن ڤەگوھاستنا نەفتێ دروست دبن و ئەوێن دبنە ئەگەرێ کوشتنا وان گیاندارێن کو دناڤا بەحران دژین، یان ئەو تیشکا مەترسیدار ئەوا کو ژ غیلافێ ئەردی دەردکەڤیت و کارتێکرنێ ل سەر پیسبونا ژینگەھی دکەت.
٣- پێشکەفتنا کارگەھان ئەوین کو ھێزەکا مەزن ژ سروشتی دکێشن و پیس دکەن و ھندەک ژوان کارگەھان ھندەک ماددان دروست دکەن کو بسەناھی ژناڤ ناچن و نا حەلیێن.
٤- دەرمانێن کیمیائی : کو دھێتە بکارئینا بو باشترکرنا بەرھەمێ چاندنێ، لێ دەمێ بشێوەکێ مەزن و نە دروست بکاردئینن دبیتە ئەگەرێ ژنافچونا رووەکان.
٥- ھاڤێتنا بەرمایکێن کارگەھان بشێوەکێ نە دروست و ل جھەکێ نە دروست کو دبیتە ئەگەرێ پیسبونا ژینگەھێ.
ئەڤ ئەگەر و بنەما یێن مە ل سەری دایە دیارکرن بۆ ھندێ دڤێت کەرتێ پەروەردێ پتر ڕۆلێ خۆ ھەبیت ب واری ژینگەھێ دا بۆ ھندێ خەلکێ مە زێدەتر فێرببیت خوە پارێزیت ژ دیاردێن نەجوان بۆ ھندێ سرۆشتێ مە جوانتر بیت و بێتە پاراستن لەوما دڤێت ئەم پتر لسەر ڤی تەوەری کارکەین و ڤەکولینێن زێدەتر یێن زانستی بھێنە کرن بۆ ھندێ ببین خودان کەسێن ئەکادیمی و مە ژینگەھەکا پاکژ و دوویر ژ پیسبوونێ ھەبیت و ل وی دمیدا پێدڤییەکا زۆر ب فێربوونا زانسێتن جودا جودا ھەیە.
