سێ: ئادابێن دگەل نەفسێ (خۆ)

١. پاقژکرنا نەفسێ (تزکیة): دڤێت مرۆڤ بەردەوام نەفسا خۆ ژ گوننەهـ و رەوشتێن کرێت پاک بکەت و ب گوھداریێ ب خەملینیت. خودێ تعالا دبێژیت: (قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاهَا) [الشمس: ٩].

٢. موحاسەبەکرنا نەفسێ: ڕۆژانە یان بەری نڤستنێ، مرۆڤ لێپرسینێ دگەل خۆ بکەت کا چ باشی و چ خراب کرینە. خودێ تعالا دبێژیت: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ) [الحشر: ١٨].

٣. خۆپاراستن ژ ئاگرێ جەهنەمێ: مرۆڤ بەرپرسە نەفسا خۆ ژ ئەگەرێن عەزابی دویر بێخیت ب ئەنجامدانا فەرمانان. خودێ تعالا دبێژیت: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا) [التحريم: ٦].

٤. راستگۆیی دگەل نەفسێ: مرۆڤ خۆ نەخاپینیت و دانپێدانێ ب کێماسیێن خۆ بکەت دا بشێت چارەسەر بکەت. خودێ تعالا دبێژیت: (بَلِ الْإِنْسَانُ عَلَى نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ) [القیامة: ١٤].

٥. جهاد و بەرهنگارییا نەفسێ: دڤێت مرۆڤ دژی حەزێن نەشەرعی یێن نەفسا خۆ ڕاوەستیت و کۆنترۆل بکەت. خودێ تعالا دبێژیت: (وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا) [العنكبوت: ٦٩].

٦. زۆرداری نەکرن ل نەفسێ: مرۆڤ ب گوننەهان یان ب بارکرنا تشتێن ژ شیانان دەرکەتی، زۆرداریێ ل خۆ نەکەت، لەشێ مرۆڤی ماف ل سەر هەیە.
پێغەمبەر (ﷺ) د بێژیت: ((إِنَّ لِنَفْسِكَ عَلَيْكَ حَقًّا))، (رواە البخاري: ١٩٧٥).

٧. فێرکرنا نەفسێ: نەهێلانا نەفسی د ناڤ نەزانینێ دا، بەلکو دڤێت مرۆڤ خۆ فێری زانستێ شەرعی و مفا بکەت. خودێ تعالا دبێژیت: (قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ) [الزمر: ٩].

٨. ڕێزگرتنا نەفسێ (عزّة النفس): مرۆڤ خۆ بۆ غیری خودێ زەلیل نەکەت و داخوازێ ژ خەلکی نەکەت هندی بشێت. پێغەمبەر (ﷺ) د بێژیت: ((وَمَنْ يَسْتَغْنِ يُغْنِهِ اللَّهُ))، (متفق علیە، البخاري: ١٤٢٧).

٩. بێهنفرەهی و سەبر: راهێنانکرنا نەفسێ ل سەر سەبرێ د بەڵایان دا و ل سەر گوھداریێ. خودێ تعالا دبێژیت: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا) [آل عمران: ٢٠٠].

١٠. رازيبوون (القناعة): مرۆڤ نەفسێ فێر بکەت کو ب رزقێ هەی رازی بیت و دلێ خۆ نەبەتە د وی تشتێ د دەستێ خەلکی دا، پێغەمبەر (ﷺ) د بێژیت: ((قَدْ أَفْلَحَ مَنْ أَسْلَمَ، وَرُزِقَ كَفَافًا، وَقَنَّعَهُ اللَّهُ بِمَا آتَاهُ))، (رواە مسلم: ١٠٥٤).

١١. خۆ دویرکرن ژ خۆمەزنکرنێ (الکبر): هەر چەند مرۆڤ خودان شیان بیت، چ ب زانینێ یان پارێ خۆ، دڤێت خۆ ل سەر خەلکی نەکەت. پێغەمبەر (ﷺ) د بێژیت: ((لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ كِبْرٍ))، (رواە مسلم: ٩١).