پشتی کۆرۆنایێ چی ب سەرێ مرۆڤی هات؟
ژ کارەساتا سنەیێ تا ئەو پرسیارا جیهانێ هێشتا بەرسڤەک بۆ نەهاتیە دیتن.
وەرگێران:”ئەدیبا عزەددین تاهر”
دوو کچ.
ئێک حەفت سالی و ئەوا دی پانزدە سالی.
دوو زارۆک کو دڤیا ل تهناهترین کونجکێ ڤێ جیهانێ دا بژیابان؛ ل مال، د هەمبێزا خێزانێ دا و بن سێبەرا وان کەسێن ئەرکێ سەر ملێ وان بوو کو وان بپارێزن.
بەڵام ژ نشکەکێ ڤە ناڤێ وان بوو ب سەردێڕێ نووچەیان و جڤاک خستە د ناڤ شۆکەکا کوور دا.
دۆسیەیا تاڵ یا سنەیێ تنێ نووچەیەک نەبوو؛ تنێ ڕوودانەکا تاوانکاری یان دۆسیەیەکا دادوەری نەبوو.
ئەڤ ڕوودانە تشتەک بوو ل وێ لایێ نووچەیەکێ ڕۆژانە ڤە؛ برینەک بوو ل سەر ویژدانێ جڤاکی نیشتی و گەلەک کەس نەچار کرن کو چەند دەمژمێران ل سەر ئێک پرسیارێ بێژن و بمیننە حەیرتی:
ئەرێ پا چی ب سەرێ مرۆڤی هاتییە؟
چەوا دچیتە سەرێ مرۆڤی د چەرخێ بیست و ئێکێ دا, د وی سەردەمی دا کو مرۆڤی دەستێ خۆ گەهاندیە هەیڤا دەستکرد، ژیرییا دەستکرد، ئینتەرنێت و پێشکەفتیترین تەکنەلۆژیایێن مێژوویێ، هێشتا زارۆک د ناڤ جەرگێ خێزانێ دا ببنە قوربانییێن توندوتیژیێ؟
چەوا دچیتە سەر کەڤنەیارێ مالەکا کو دڤیا هێلینا تەناهییێ بیت، ببیتە کابۆسەک بۆ زارۆکان؟
ژ هەموویان ژی گرنگتر؛ بۆچی ئەم هەست دکەین ئەڤ جۆرە نووچەیە ڕۆژ بۆ ڕۆژێ پتر ژ جاران دهێنە بهێستن?
ڕۆژێن پشتی بەلاڤبوونا نووچەیێ سنەیێ، خەلکی تەنێ بەحسێ هووکارێن دۆسیەیێ نەدکر. ئەڤ تشتێ ژ هەموو تشتان پتر سەرنجا وان ڕادکێشا، شێوازێ بەرسڤدان و پەرچەکردارا خەلکی بوو.
هزاران کەسان د تۆڕێن جڤاکی دا ڕستەکا وەک یەک دووبارە دکر و دگۆتن: “وەسا دیارە خەلک ئێدی وەک جاران لێ نەهاتییەوە.”
ڕەنگە ئەڤ ڕستەیە ژ دیتنەکا زانستی ڤە نەهێتە پیڤان، بەڵام ناهێتە حاشاکرن کو ملیۆنان مرۆڤ ل جهێن جوداجودایێن جیهانێ هەستەکێ وەکی یەک هەیە. هەستەکێ تەمومژاوی بەڵام یێ بهێز.
هەستێ وێ چەندێ کو ل سالێن پشتی کۆرۆنایێ، تشتەک د ناخێ جڤاکێ مرۆڤایەتیێ دا هاتییە گۆهۆڕین. وەک بێژی مرۆڤایەتیێ پێ خستییە د ناڤ قۆناغەکا نوو دا؛ قۆناغەک کو هێشتا مە ناڤەک بۆ نەدیتتیە.
کۆرۆنا تنێ نەخۆشیەک نەبوو. کۆرۆنا ڕەنگە مەزنترین ئەزموونا ب کۆم یا مرۆڤی بیت د دەهکێن بووریدا. ملیاران مرۆڤ ژ نشکەکێ ڤە بەرەڤڕوویێ ترس، دڵەڕاوکێ، مرن، کەرەنتینە، تەنهایی و نەدیارییێ بوون. بۆ جارا ئێکێ د مێژوویا دەمێ نوو دا، بەشەکێ مەزن ژ ئاکنجییێن جیهانێ بۆ دەمێ چەندین هەیڤان د مالان دا هاتنە بەندکرن. قوتابخانە هاتنە گرتن. پەیوەندییێن جڤاکی پچڕیان (قەتیان).
کاسبی و کاران زیان دیتن. خێزانان عەزیزێن خۆ ژ دەست دان.
گهلهك ژ خەلکی ڕۆژانە دویڤچوونا نووچەیێن مرن و نەخۆشیێ دکر. جیهان ب ڕووکەش ژ کۆرۆنایێ دەرباز بوو؛ بەڵام ئەرێ دەروونێ مرۆڤی ژی ژێ دەرباز بوو؟ ئەڤە پرسیارەکە کو هێشتا بەرسڤەکا ڕوون بۆ نەهاتیە.
د گەل کۆرۆنایێ دا، گۆهۆڕینەکا دی ژی ژیانا مرۆڤی سەرەوژێر کر. تەلەفۆنێن زیرەک. تۆڕێن جڤاکی. فەزایێ مەجازی. ئهڤرۆ مرۆڤ ژ هەر دەمەکێ دی پتر ب یێن دی ڤە گرێدایی یە.
بەڵام ئەرێ ب ڕاستی ژ یێن دی نێزیکتر بوویە؟
مە هزاران هەڤالێن مەجازی هەنە، بەڵام هندەک جاران تەنانەت ئێک گوهدارێ ڕاستەقینە ژی نینە. ڕۆژانە سەدان وێنە، نووچە, ڤیدیۆ و نامە دگەهنە مە، بەڵام هەستێ تەنیاییێ د گەلەک جڤاکان دا گەهشتییە ئاستەکێ پێڤانەیی یێ مێژوویی. ئەو خێزانێن کو ڕۆژگارەکێ چەندین دەمژمێران پێکڤە دئاخفتن و دەم دەرباز دکر، ئهڤرۆ هندەک جاران د بێدەنگیێ دا ل تەنشت ئێک د ڕوینن؛ هەر ئێک ژ وان نوقمی شاشەیا تەلەفۆنا خۆ یا دەستی بوویە. ڕەنگە تەکنەلۆژیایێ ژیان بسانەهیکربیت، بەڵام ئەرێ ڕۆحا مە ژی تەناهتر لێکریە؟
د ناڤبەرا هەموو ڤان پرسیاران دا، جڤاکێ کوردی ژی ب نیگەرانی ڤە ل دەوروبەرێن خۆ دنێڕیت.
کوردستانێ هەمیشە شانازی ب پابەندییێن خێزانی، ڕێزگرتنا ل زارۆکان، پشتەڤانییا جڤاکی و بەهایێن خۆ یێن مرۆڤایەتیێ کرییە.
کولتوورێ کوردی ل سەردرێژاهیا چەرخان ل سەر بنەمایێ پاراستنا خێزانێ، حورمەتا مرۆڤی و بەرپرسیارییا جڤاکی هاتییە ئاڤاکرن. هەر ژبەر ڤێ چەندێ یە کو ڕوودانێن وەک دۆسیەیا سنەیێ تا ڤی ئاستی بیروڕایێن گشتی بریندار دکەن. ئەڤ جۆرە ڕوودانە نە تەنێ زارۆکان دکەنە قوربانی، بەڵکو وێنایا دەروونی یا جڤاکی ژی ل سەر ئاسایشا خێزانێ بریندار دکەن، بەڵام ڕەنگە پشتا هەرە پڕ کێشە ژ چێرۆکێ تشتەکێ دی بیت.
ل سالێن بووری دا، ههڤدەم د گەل زێدەبوونا نیگەرانییان ل دۆر ساخلەمییا دەروونی، هندەک ژ خەلکی پرسیارێن نوو بەحس کرینە.
ئەرێ هەموو دەرئەنجامێن سەردەمێ کۆرۆنایێ یێن نیاسینە؟
ئەرێ شوێنەوارێن درێژخایەن یێن ڤی سەردەمی تنێ ب ئابووری و پەروەردەیێ ڤە د سنووردارن؟
ئەرێ گۆهۆڕینێن دەروونی یێن بەرفرەه د جڤاکان دا ڕوو داینە؟
ئەرێ هەموو ڕەهەندێن دیاردەیێن وەک کوتانا ب کۆم یا جیهانی ب تەمامی ڤەکۆلین ل سەر هاتییە کرن؟
ئەڤ پرسیارە د ناڤ خەلکی دا هەنە. هندەک کەس ب جدی وەردگرن. هندەکێن دی ب دەرئەنجامێ نیگەرانیێن گشتی ل قەلەم ددەن.
ڕاستییا ڕەوشی ئەوە کو تا نوکە بەلگەکێ زانستی یێ ب هێز د بەردەست دا نینە کو نیشان بدەت کوتانێن کۆرۆنایێ بووینە ئەگەرێ زێدەبوونا توندوتیژییا جڤاکی یان تاوانێن خێزانی، بەڵام ڕاستییەکا دی ژی هەیە:
خۆ دروستبوونا ڤان پرسیاران نیشان ددەت کو بەشەکێ مەزن ژ جڤاکی هەست دکەت جیهانا پشتی کۆرۆنایێ ژ جیهانا بەری کۆرۆنایێ جودایە. ئەڤ هەستە ژی، ب تنێ، دیاردەیەکا شایەنی تێڕامانێ یە.
ڕەنگە خەلەت بیت ئەگەر بۆ هەموو کێشەیێن ئهڤرۆ تنێ ئێک تاوانبار بدۆزینەوە. مرۆڤ بوونەوەرەکێ ئالۆزە. ڕەفتارا مرۆڤی بەرهەمێ دەهەان ئەگەرێن جودایە. ئەگەرێن وەک:
ئابووری.
کولتوور.
پەروەردە.
خێزان.
میدیا.
ساخلەمییا دەروونی.
تەکنەلۆژیا.
و سەدان گۆهۆڕۆکێن دی.
ڕەنگە ڕاستی ل جهەکێ د ناڤبەرا هەموو ڤان ئەگەران دا هاتبیتە شارتن. ڕەنگە نە کۆرۆنا ب تنێ تاوانبار بیت، نە تۆڕێن جڤاکی، نە ئابووری و نە چ ئەگەرەکێ دی. ڕەنگە ئەڤ تشتێ ئهڤرۆ ئەم دبینین، دەرئەنجامێ ئێکگرتنا هە
