عیراق بەرەڤ کیڤە
بێوارحسێن زێباری، ههولێر:
ئەگەر ئەم ڕاوەستاندنەکێ بکەین بۆ ڕەوشا نھا یا عیراقێ و دەڤەرێ دبینن کو ڕەوشەکا ئالۆ و دۆر پێچکریە بۆ ھندێ دبیتە کارتێکرن ل سەر ژین و ژیارا خەلکی و دبیتە ئەگەرێ ھندێ کۆچکرن و دوویرکرنا خەلکی ژ وی ڕویێ ئارام و خۆشگۆزەرانیێ، و ڕەوشا عیراقی ب گشتی د قۆناغەکا تژی ئالۆزی و ھەڤدژیان دا دبۆریت. ئەڤا مە دڤێت زێدەتر ل سەر ڕاوەستین و بدەینە دیارەکرن ئەوە کو ھند ئەگەر و تەوەرێن سەرەکینە بەحس بکەین، ب ڤی ڕەنگی یە:
١. ڕەوشا سیاسی و حکومەت
- سەقامگیریا ب مەرج: حکومەتا نوکە ب سەرۆکاتیا محەمەد شیاع سودانی ھەوڵ ددەت ھندەک پرۆژەیێن خزمەتگوزاری و ئاڤەدانکاریێ ئەنجام بدەت، و یا دەستی وی ھاتی یان یا وی وەرە ئەو کرێن گری د بەرژەوەندیا خەلکی دانە بەلێ ئەو چەندە نابیتە ئەگەری ھندێ کو خەلک ژی یێ ڕازییە ب وان دەرئەنجامێن سەرەکی بۆ ئەنجامدایی و تایبەت د دەڤەرێن سنە و کوردان ئەو چەندە نەھاتییە کرن، بەلێ ھێشتا کێشەیێن ململانێیا پارتێن سیاسی ل سەر دەستھەلاتێ یا بەردەوامە. و نەگەھشتنە چ ئەنجامێن سەرەکی بۆ دانان و حکومەتەکا ھەمووپێکھاتەیان.
- پەیوەندیێن ھەولێر و بەغدا: ئەڤە چەندین ساڵە ئەڤ ئاریشە ھەین و سەرھەڵدایە دناڤبەرا ھەولێر و بەغدا و ھەیا نھا وەکی پێدڤی وخواستا خەلکی دا نەھاتنە چارەکرن و کێشەیێن بودجە، مووچە و پەترۆلێ د ناڤبەرا ھەرێما کوردستانێ و بەغدا دا ھێشتا ب تەمامی نەھاتینە چارەسەرکرن، ئەڤە ژی کارتێکرنێ ل ژیانا خەلکی دکەن، و ھەردەم ھەجەتا دگرن و ل گۆڕەیی وان ماددێن دەستووری و یاسایی دیڤ وان پیڤەرێن سەرەکی نەھاتە چارەکرن و مایە ھەڵاویستی.
٢. ڕەوشا ئابووری: - بھایێ دیناری و زێری و دراڤان گشتی: ئەڤ جۆرێن دراڤ و زێر و دیناران بوویە ئێک ژ ئەگەرێن سەرەکی کو بازاڕێن عیراقی ئالۆزیەک نەمتمانە و باوەریا وان ھەبیت د بازاڕیدا ھەبیت و ھەردەم ژی دڕەڤن و بازاڕەک ئازاد ناببنن، و ئەڤە ژی ئێکە ژ مەزنترین کێشەیێن خەلکی، نە سەقامگیریا بھایێ دینارێ عیراقی یە بەرامبەر دۆلاری، کو بوویە ئەگەرێ بلندبوونا بھایێ کەلوپەلان و دگەل بلند بوون و نزمبوونا زێر و بھایێن دیتر ژی بووینە ئەگەرێ ھندێ تشت گران بوون و ئەرزان بوونێ بخۆڤە ببینینت.
- بێکاری: ئەڤە ژی ئێکە ژ وان ئەگەرێن کو گەنج و خەلک بڕەڤن و دوویر بکەڤن ژ وار و باژێرێن خۆ بۆ ھندێ دەلیڤێن کاۆری زۆر دکێمن و ئاسێ خواستا وان دا نینە و ئەگەر ھەبن ژی تنێ بۆ کەسێن کاربدەست ھەینە و تەخا ھەژار و بێ دەستھەڵات نینە و ڕێژەیا بێکاریێ ب تایبەت د ناڤ گەنجان دا یا بلندە، و ئابوورێ وەلاتی پتریا وی ل سەر پەترۆلێ یە و کەرتێن دیتر وەکی پێدڤی بوون کار ل سەر نەھاتییە کرن و ھاتنە پشگۆئێخستن.
٣. ڕەوشا ئەمنێ: - سەقامگیریا نسبی و یا دەڤەرێ : ب گشتی ڕەوشا ئەمنی ژ سالێن چویی باشترە، بەلێ جودا جودا ھێرشێن “درۆنی” ئان ژی ھەبوونا شانەیێن نەنێخستی یێن داعش ل ھندەک دەڤەران ھێشتا مەترسیەکا بەردەوامە ھەیە و ئەڤە ژی بوویە ئێک ژ وان ئەگەرێن کو خەلک زێدەتر وەک ترسەک ھەر د دلی دا مابیت و نەشێت کارێ خو بکەت یان دروستی دەستێ خو بھاڤێتە پەلیکا خۆ پارەکێ زێدە بێخیتە ناڤا بازاڕیدا.
- کارتێکرنا ھەرێمی: شەڕ و ئالۆزیێن ڕۆژھەلاتا ناڤین (وەک شەڕێ غەزە، لوبنانێ، سووریی و ئیران…ھتد) کارتێکرن ل سەر عیراقێ ژی ھەبوویە، ب تایبەت د ململانێیا ئەمریکا و گروپێن چەکدار یێن نێزیک ل ئیرانێ. و ئەڤا نوکە ل سووریی ژی ڕوویدا چ وێ ھندێ کێمتر نیە کو یا سەردەمێ داعش ل عیراقێ ھەبوویە و نھا ژی بوویە ئێک ژ ئەگەرێن سەرەکی یێن نەئارامییا دەڤەرێ.
٤. کێشەیێن ژینگەھێ: - عیراق ئێکە ژ وان وەلاتیێن کو ب توندی کەفتیە ژێر کارتێکرنا گوھۆرینا سەقای. کێمبوونا ئاڤێ و زێدەبوونا بیابانبوونێ مەترسیەکا مەزن ل سەر چاندنێ و پاشەڕۆژا وەلاتی دروست کریە. و ھەردەم ژی نابێژین کو چ نەکریە بەلێ وەکی پێدڤی بوونا د وارێ ژینگەھێ خۆ نەکریە خودان و کارێن ھەرێن باش ژی نەھاتنە ئەنجامدان.
ھەروەسا ب گشتی کو نوکە دا عیراق د ناڤبەرا ھەوڵێن ئاڤەدانکاریێ و مەترسیێن سیاسی/ئەمنی دا یە. خەلک پتر چاڤەڕێی باشبوونا بارێ بژێوی و نەھێلانا گەندەڵیێ نە و بەلێ ئەڤ کارە نەھاتییە بنبڕکرن و ڕێگری لێنەھاتییە کرن.
