دۆسیەیەکا ڕەخنەیی: کوردستان ل بەردەم وەرچەرخانێن مێژوویی و ئەرکێ چاکسازییا ناڤخۆیی

نڤیسین: “ئەدیبا عزەددین تاهر”
پێشەکی
د سەردەمەکێ دا کو نەخشەیێن سیاسی یێن ڕۆژهەڵاتا ناڤین د ناڤ دویکێڵا شەڕ و ململانێیان دا جارەکا دی دهێنە کێشان، گەلێ کورد ل بەردەم تاقیکردنەکا سەخت و مێژوویی دایە. ئاڵۆزیێن ئەڤرۆ یێن دەڤەرێ، ب هەمی مەترسیێن خۆ ڤە، دەلیڤەیەکا زێڕین د ناڤ دلێ خۆ دا حەشار داینە. لێ پرسیار ئەوە: ئەرێ ئەم دشێین ڤان دەلیڤەیان بکەینە دەستکەفتێن نەتەوەیی؟ ئەڤ دۆسیەیە ب چەند تەوەرێن جودا، تیشکێ دئێخیتە سەر کێماسیێن ناڤخۆیی و ئەرکێ مە یێ نەتەوەیی د ڤی سەردەمێ هەستیار دا.

تەوەرا ئێکێ: چاکسازییا سیاسی؛ قەلغانێ پاراستنا دەستکەفتان
مێژوونووسێ ناڤدار “ئارنۆڵد تۆینبی” دبێژیت: “شارستانیەت ب مرنێ نامرن، بەلکو ب خۆکوژیێ دمرن.” ئەڤرۆ هەرێما کوردستانێ پتر ژ هەر دەمەکێ پێدڤی ب ئیرادەیەکا پۆڵایین هەیە بۆ چاکسازییا ڕیشەیی. لاوازبوونا سیستەمێن مەرکەزی یێن دەوروبەر، ڕێ خۆشکرنە بۆ سەلماندنا قەوارەیێ مە وەک فاکتەرەکێ ئارام.
لێ ئەڤ دەلیڤەیە بێ مەرج نینە؛ مەرجێ سەرەکی “مالەکا ڕێکخستی” یە. پێدڤییە سەرکردایەتییا سیاسی دەست ل بەرژەوەندیێن کورتخایەن یێن حزبی و مالی بەردەت. بێی دادپەروەرییا جڤاکی و ئێکرێزیا ناڤخۆیی، ئەم دێ بینە قوربانی د ناڤبەرا بەرداشێن شەڕی دا. یەکگرتویی ل هەر چار پارچێن کوردستانێ، تاکە “قەلغانە” کو دشێت مە بگەهینیتە کەنارێ ئارام و سەربەخۆییێ.

تەوەرا دویێ: ئاسایشا زانیارییان؛ پیرۆزییا ژوورا کۆمبوونێ
د فەرهەنگا دەوڵەتداریێ دا، “ژوورا کۆمبوونێ” پیرۆزی و شکۆیا خۆ هەیه. ل وەلاتێن خودان دامودەزگەهـ، مۆبایل و ئامرازێن تۆمارکرنێ ل پشت دەرگەهێن کۆمبوونێ دمینن. لێ ل نک مە، مخابن کلتۆرەکێ مەترسیدار پەیدا بوویە کو مۆبایل و کامیرە بووینە پشکەک ژ جەستەیێ بەرپرس و میدیاکاران د ناڤ هەستیارترین کۆمبوونێن نەتەوەیی دا.
ئەڤە ب تنێ کێشەیەکا رێکخستنێ نینە، بەلکو کێشەیەکا “ئاسایشا نەتەوەیی” یە. مۆبایلێن زیرەک د سەردەمێ نوکە دا دشێن ببنە سیخوڕێن بێدەنگ د دەستێ نەیاران دا. دەما نهێنیێن کۆمبوونەکا داخستی ل سۆشیال میدیایێ بەلاڤ دەبن، ئەڤە حەیبەتا دەوڵەتێ ل بەر چاڤێ جیهانێ لاواز دکەت. پێدڤییە “کۆدەکا ئەمنی” یا توند بۆ کۆمبوونێن فەرمی بهێتە دانان؛ چونکی سەنگا بڕیارا کورد پێتڤی ب نهێنیکاریێ هەیه، نەکو نمایشێن مۆبایلێ.

تەوەرا سێیێ: ڕاگەهاندنا بەرپرس؛ مەرتالێ ورەیا مللەتی
ڕاگەهاندن د دەمێ شەڕی دا، یان دبیتە مەرتالێ پاراستنا دەروونێ مللەتی، یان ژی دبیتە خەنجەرەک ل پشتا ورەیا جڤاکی. دەما ئەم بەراورد دناڤبەرا میدیایا جیهانی و یا ناڤخۆیی دا دکەین، جوداهییەکا مەزن دبینین. ئاژانسێن مەزنێن جیهانی وەکی (Reuters و BBC) ب “ساردی” و عەقڵانییەت نووچەیێن شەڕی دگوهێزن، لێ ل کوردستانێ هەمی شاشە و پەیج بووینە ئامرازێن ترساندنێ.
ئەڤ بێسەروبەرییە د ڕاگەهاندنێ دا، کو هەر لڤینەکا ئاسایی دکەنە “هەواڵەکا عاجل” ب مویزیکێن ترسناک، زیانێ دگەهینیتە ئاسایشا دەروونی یا جڤاکی. ئەرکێ میدیاکارێ پیشەیی ئەوە کو ڕاستیێ بگەهینیت، نەک ورەیا خەلکێ خۆ ب شکێنیت بۆ هندەک “لایک” و “بینەران”. پێدڤیا مە ب “کۆدەکا ئەخلاقی” یا میدیایی هەیە کو د دەمێن تەنگاڤ دا فلتەرەکێ نەتەوەیی هەبیت بۆ نووچەیان، دا کو ڕاگەهاندن ببیتە پشکەک ژ پاراستنا نیشتمانی.
هێڤی دکەم ئەڤ نڤیسینە ببیتە دەستپێکەک بۆ گوهۆڕینێن ئەرێنی د عەقڵیەتێ ڕاگەهاندن و سیاسەتا مە دا.