پێکەنین زمانێ جیهانی یێ بالکێش

کەنــی ڕازا نـــهێنیا مێشک و گیانـە
بۆ بـارێ خەما، خۆشترین دەرمانــە
دەما روو ب روو دبیت وەک ئاوێنە
یا ڤـەگرە و ل سەر لێڤـان یا ڕەوانە.

پێــکەنــین، زمانێ نهێنی یێ مێشکی:
​زمانەکێ جیهانی یێ بێ-پەیڤە، کۆ سنورێن نەتەوەیان دەرباز دکەت، ئەرێ چ جاران مە هزر کرییە کا ئەڤ کارڤەدانا ئۆتۆماتیکی یا د سیستەمێ مە یێ دەماریـدا ڕووددەت؛ ل کیژان خانەیا بەدەنی سەرهلــددەت؟ و بۆچی دەما تشتەکێ ب کەنی دبینین یان دبهیسین، ئێکسەر دکەنین و نەشێین خۆ ڕاگرین؟

​١. بنیاتێ دەروونی یێ پێکەنینێ ژ ئالێ
​زانایێن مێشکی و دەروونناسیڤە، ڤێ دیاردێ د ناڤ سێ تیۆرێن سەرەکیــدا کورت دکەن:
​تیۆرا نەگونجای: دەما ڕوودانەک یان گۆتنەک ب ئاڕاستەکێ نەچاڤەڕێکری دا دچیت، وەکی زەنگلەکا هایدارکرنێ مێشک ڤێ جداهیا دناڤبەرا “راستی” و “پێشبینیێ”دا ب زمانێ کەنی و گرنژینێ دەردبڕیت.
​سڤکــکرنا بارێ دەروونی: پێکەنین وەک خەمڕەڤینــەکێ کار دکەت بۆ ڕەڤاندنا ئەوان خەم و گڤاشتنێن دناخێ مرۆڤیدا کۆمڤەبووی. دەما مرۆڤ د کاودان و بارودۆخەکێ شەپرزەدا ڕزگار دبیت، هەر وەکی وێ وزەیا کۆ کەنی ب مرۆڤی د بەخشیت، و هەر وەکی وێ بۆڕکانا دپەقیت و ڤالا دبیت.
​هەستکرن ب سەرکەفتنێ: هندەک جاران پێکەنین ژ دیتنا شاشی یان کێماتیــیێن سادە یێن هندەکێن دی دروست دبیت، ئانکۆ مرۆڤ ب شێوەیەکێ نەهۆشیار هەست ب ئارامیێ دکەت، و د هەمان دەمدا ژی ئەو یێ دوورە ژ وێ شاشییێ.
​٢. خۆدیکــا کارڤەدانێ: بۆچی پێکەنین یا ڤەگرە و ژ کەسەکی بۆ کەسەک دی ڤەدگریت؟
​بەرسڤا ڤێ لەزگینیێ و ڕەنگڤەدانا د ناڤ سیستەمێ مێشکیدا یا ڤەشارتییە:
​دەمارەخانێن ئاوێنەیی(عەینیکێ): کۆمەلەکا خانانە ئەرکێ وان لاساییکرنا دووروبەرە. دەما تۆ کەسەکی دبینی دکەتە کەنی، ئەڤ خانە ب ئۆتۆماتیکی چالاک دبن و هەمان هەست ل دەڤ تە ژی دروست دکەن.
​ئۆرکێسترایا هۆرمۆنان: د چرکەیا پێکەنینێ دا، مێشک هۆرمۆنێن دڵخۆشیێ (دۆپامین و ئەندۆرفین) وەک ههەپشوو، دبێهنژن و ڕاستەوخۆ ئاستێ دڵتەنگی و فشارێ کێم دکەت.
​پێویستیـیا جڤاکی: ژ لایێ مێژووییــڤە، پێکەنین بەری زمانێ ئاخفتنـێ هەبوویە و پێکەنین ئامرازەکە ژ بۆ نیشاندانا “ئاشتی و ئارامیێ” د ناڤ جڤاکاندا.

​ ”کامران ئەحمەد چالی”