فەوزایا سەقاناسیێ ل سەر تۆرێن جڤاکی: دەمێ زانست دبیتە قوربانیی لایکی

ئاوارە نێروەیی

ل ڤان سالێن دووماهیێ، ل گەل پێشکەفتنا تەکنەلۆژیایێ و بەلاڤبوونا تۆرێن جڤاکی، دیاردەکا مەترسیدار ل ناڤ جڤاکێ مە دا سەرهلداویە، ئەو ژی دیاربوونا ب دەهان “شارەزایێن خوەسەری” یێن کەشوهەوایە. ئەڤ کەسە بێی کو چ باوەرنامەیێن ئەکادیمی یان شارەزاییا زانستی د بوارێ (Meteorology) دا هەبن، رۆژانە شڕۆڤەیێن خەلەت و ترسناک بۆ سەقای بەلاڤ دکەن. ئەڤ چەندە نە تنێ زیانێ دگەهینتە ناوبانگێ زانستی، بەلکو مەترسیەکا راستەوخۆ ل سەر ژیانا رۆژانە و ئابوورێ خەلکی دروست دکەت.
ئەو کەسێن کەشوهەوای ب خەلەت شڕۆڤە دکەن، زێدەتر پشت ب هندەک ئەپلیکەیشنێن سادە یێن مۆبایلێ دبەستن یان ژی هندەک نەخشەیێن جیهانی یێن گشتی وەردگرن کو بخۆ ژی ب دروستی ژ هێما و رەنگێن وان ناگەهن. ئەڤ “مریدیێن لایکی” هندەک زاراوەیێن زانستی ب شێوەیەکێ زێدەگاڤی ب کار دئینن تنێ بۆ هندێ سەرنجا خەلکی ڕاکێشن. بۆ نموونە، ل جهێ بارانەکا ئاسایی، دبێژن “لافاوەکا وێرانکەر د رێ دایە”، یان ل جهێ کێمەکا بەفرێ، دبێژن “بۆمبا جەمسەری دێ کوردستانێ تەزینیت”. ئەڤ جورە زمانێ ترساندنێ، د جڤاکناسیێ دا ب “تیۆریا ترسێ” دهێتە ناسین، کو ئارمانج ژێ تنێ کۆمکرنا بینەرانە ل سەر حسابێ دەروونێ وەلاتییان.
زیانێن ڤان شڕۆڤەیێن خەلەت گەلەکن. یا ئێکێ، زیانا ئابوورییە؛ جۆتیارەک کو هەمی هیڤیێن وی ل سەر وەرزێ چاندنێ نە، دەمێ گوهێ وی ل پێشبینیەکا خەلەت دبیت، رەنگە پلانێن خۆ یێن ئاڤدانێ یان دروینێ بگوهۆریت و تووشی زیانێن مەزن ببیت. هەروەسا کاسبکار و خودانێن پروژەیێن ئاڤاکردنێ ژی ل سەر بنەمایێ ڤان زانیاریێن نەدروست کارێن خۆ پەک دئێخن. یا دووێ، زیانا دەروونییە؛ ترساندنا بەردەواما خەلکی ب هاتنا کارەساتێن سروشتی یێن کو نینن، دبیته ئەگەرێ دلتەنگی و دڵەراوکێ ل دەف زارۆک و پیر و پەککەفتییان.
ئاریشەیا مەزن ل ڤێرێ ئەوە کو ئەڤ کەسە چو جاران بەرپرسایەتییا خەلەتیێن خۆ هەلناگرن. دەمێ پێشبینییا وان خەلەت دکەڤیت، یان پۆستێ خۆ ژێدبەن یان ژی دبێژن “خودێ حەز نەکر و باران نەباری”، د دەمەکێ دا زانستێ کەشوهەوای ل سەر بنەمایێ ئەگەر و زانیاریێن ماتماتیکی یێن هوور کار دکەت. ب ڤێ چەندێ، باوەریا خەلکی ب دەزگەهێن فەرمی و زانستی ژی کێم دبیت. خەلکێ مە یێ سادە گەلەک جاران جوداهیێ د ناڤبەرا (شارەزایەکێ فەرمی) و (کەسەکێ حەزژێکەرێ فەیسبووکی) دا ناکەن، ژ بەر کو یێ دووێ ب زمانەکێ مۆدیل و سەرنجڕاکێشتر دئاخڤیت.
بۆ چارەسەرکرنا ڤێ دیاردێ، پێدڤییە وەلاتی هشیار بن و تنێ باوەریێ ب کەشناسیا فەرمی یا هەرێمێ و ئەو کەسێن خودان باوەرنامە بن بکەن. هەروەسا پێدڤییە لایەنێن پەیوەندیدار سنورەکی بۆ ڤێ فەوزایێ دانن، چونکی یاری کرن ب زانیاریێن کەشوهەوای، جۆرەکە ژ تێکدانا ئاسایشا جڤاکی. زانستێ سەقای نە یارییە و نە ژی کێبڕکێیا لایکانە؛ ئەو بەرپرسایەتییەکە ل سەر ملێن وان کەسێن کو دزانن هەر پەیڤەکا وان دشێت کار ل سەر ژیانا هزاران مرۆڤان بکەت. بلا ئەم نەبینە پشکەک ژ بەلاڤکرنا وان پەیامێن کو تنێ بۆ ترساندن و مەرەمێن تایبەت دهێنە نڤیسین