ئاریشەی ڕۆشنبیری

ستار ئەحمەد

​لەو ساتەوەی کە مرۆڤایەتی لە نێوان مانا و مادەدا دابەشبووە، کێشەی ڕۆشنبیر وەک برینێکی قووڵ لە جەستەی کۆمەڵگەدا ماوەتەوە. ئەمڕۆ لەناو جەنجاڵیی جیهانێکی ڕەق و تەقدا، کە تێیدا هەموو شتێک بە پێوەری سوود و زیان دەپێورێت، ڕۆشنبیر و داهێنەر خۆیان لەناو تەنهاییەکی کوشندەدا دەبیننەوە. ئەم تەنهاییە تەنها دوورکەوتنەوە نییە لە خەڵک، بەڵکو نامۆییە لەناو ماڵ و بنەماڵە و خوێنی خۆتدا. کاتێک سیستەمی نرخ و بەهاکان لە کۆمەڵگەیەکدا تێکدەچێت، یەکەم قوربانی ئەو کەسانەن کە خاوەنی بیر و وشەن، چونکە ئەوان بە کەرەستەیەک کار دەکەن کە نە دەخورێت و نە لە بازاڕەکاندا دەبێتە دراوی ئاڵوگۆڕ. لێرەوە گەورەترین مەترسی بۆ سەر ڕۆشنبیر دەست پێدەکات، کە ئەویش تێنەگەیشتنە. تێنەگەیشتن لەوەی کە بۆچی مرۆڤێک تەمەنی خۆی لە پێناو کتێبێک یان شیعردا بەسەر دەبات، لە کاتێکدا دەتوانێت ئەو کاتە بۆ کۆکردنەوەی دارایی و سەرمایە بەکار بهێنێت. ئەم جیاوازییە لە تێڕوانیندا، دەبێتە هۆی دروستبوونی دیوارێکی ئەستوور لە نێوان ڕۆشنبیر و چواردەورەکەیدا؛ دیوارێک کە لە لایەکەوە بە خەیاڵ و جوانی و لە لایەکەی تریەوە بە چاوچنۆکی و بەرژەوەندی هەڵچنراوە. هەر ئەم دیوارە تەمومژاوییەیە وادەکات مرۆڤی ئاسایی تەنها سێبەری شاعیر ببینێت و لەو ڕاستییە تێنەگات کە داهێنان چ جۆرە سووتانێکی ناوەکییە و چۆن دەبێتە هەوێنی مانەوەی زمان.
​ئەوەی ئەم کێشەیە ئاڵۆزتر دەکات، سەرهەڵدانی دیاردەی ئێرەیی و ناکامییە. مرۆڤی ئاسایی، کە ژیانی لەناو بازنەیەکی سنوورداری مادیدا کورت کردووەتەوە، کاتێک دەبینێت شاعیرێک یان نووسەرێک خاوەنی جیهانێکی فراوان و ئازادە کە ئەو دەستی پێناگات، جۆرێک لە هەستی خۆ بەکەمزانی لای دروست دەبێت. ئەو کەسە دەبینێت کە شاعیرێک، سەرەڕای هەژاری و دەستکورتی، خاوەنی ناوبانگ و ڕێز و پێگەیەکی ڕۆحییە کە بە ملیۆنان دیناری ساختە و بێبایەخ دەست ناکەوێت. لێرەدا مرۆڤە ئێرەییبازەکان پەلاماری پیرۆزییەکانی شاعیر دەدەن؛ بە چاوێکی سووک سەیری کتێب دەکەن و دەڵێن «ئینجا کتێب چییە»، بۆ ئەوەی ئەو گەورەییە بشکێنێت کە لە وشەدا هەیە. ئەوان دەیانەوێت شاعیریش وەک خۆیان لێبکەن، دەیانەوێت بیسەلمێنن کە مادە لە مانا گەورەترە، تەنها لەبەر ئەوەی خۆیان لە جیهانی واتادا هیچ جێگەیەکیان نییە. ئەمە جەنگێکی دەروونیی قورسە کە زۆرجار لە لایەن نزیکترین کەسەکانەوە ئاراستەی ڕۆشنبیر دەکرێت، چونکە ئەوان وا هەست دەکەن، کە داهێنانی ڕۆشنبیرەکە، جۆرێکە لە شەرمەزارکردنی بێدەنگی و بێبەرهەمیی ئەوان.
​ئەم ململانێیە دەبێتە هۆی ئەوەی کە ڕۆشنبیر ناچار بێت پەنا بەرێتە بەر دابڕانێکی یەکجاری. کاتێک دەبینیت ئەوانەی لە ڕووی خوێنەوە لێتەوە نزیکن، خەریکە دەبنە ڕێگر لەبەردەم فڕینی خەیاڵت و بێبایەخکردنی ڕەنجی تەمەنت، دابڕان دەبێتە تەنها ڕێگەی مانەوە. ئەم دوورکەوتنەوەیە تەنها کردارێکی تەکنیکی نییە لەناو جیهانی پەیوەندییەکاندا، بەڵکو بڕیارێکی چارەنووس سازە بۆ پاراستنی شکۆی وشە. ڕۆشنبیر لەم دۆخەدا تێدەگات کە خزمایەتی مەرجی هاوبیری نییە. زۆرجار وشەی شاعیرێک لەوپەڕی دونیاوە دەگاتە دڵی خوێنەرێک و کاریگەریی دادەنێت، بەڵام لە ژووری تەنیشتی خۆیەوە بە قسەی بێهوودە ناوزەند دەکرێت. ئەمە ئەو ئازارە مێژووییەیە، کە داهێنەران پێوەی ناڵاندوویانە؛ ئازاری ژیان لەناو ژینگەیەکدا کە نرخی زێڕ دەزانێت بەڵام نرخی جوانی و وشە ناناسێت. شاعیر لێرەدا دەبێتە نامۆیەک کە بە زمانی بەهەشت دەدوێت بۆ کەسانێک کە تەنها زمانی بازاڕ و مامەڵە دەزانن.
​لە ڕاستیدا، ئەم کێشە ڕۆشنبیرییە دەمانگەیەنێتە ئەو ئەنجامەی کە داهێنان باجێکی قورسی هەیە، کە ئەویش گۆشەگیرییە. شاعیرێک کە دەنووسێت، خەریکە مێژوو بۆ نەتەوەکەی دروست دەکات، خەریکە زمانەکەی لە فەوتان دەپارێزێت و ناسنامەی مرۆڤبوونی خۆی دووپات دەکاتەوە. ئەوانەی تانەی لێدەدەن، تەنها سەیری ڕووکەشی ژیان دەکەن، سەیری ئەو پارە و دەسەڵاتە کاتییانە دەکەن کە وەک تۆزێک بەسەر کاتدا دەڕۆن. بەڵام ئەوەی دەمێنێتەوە تەنها وشەیە. مێژوو ناوی ئەو کەسانەی لەبیر چووەتەوە کە گاڵتەیان بە شاعیران دەکرد، بەڵام دێڕە شیعرەکان وەک ناسنامەیەک بۆ هەموو نەتەوەکە ماونەتەوە. بۆیە، پاشەکشەکردنی ڕۆشنبیر لە ناوەندە کۆمەڵایەتییە تەسکەکان و دوورکەوتنەوە لە دەنگە نەشازەکان، نەک هەر نیشانەی لاوازی نییە، بەڵکو نیشانەی هێزی بڕیاردان و وەفادارییە بۆ داهێنان. شاعیر دەبێت بزانێت کە دڵی ئەو کێڵگەیەکە بۆ چاندنی وشە، نەک بۆ کۆکردنەوەی ژەهری ئێرەییبازەکان. لەم جیهانە پڕ لە ژاوەژاوەدا، تەنها ئەو دەنگانە دەمێننەوە کە لە ناخی پاکی داهێنەرێکەوە هەڵدەقوڵێن و ڕێگەی خۆیان بەرەو هەتا هەتایی دەبڕن، بێئەوەی گوێ بدەنە ئەو کەسانەی کە تەنها پێوەری مرۆڤبوونیان لە بڕی پوولی ساختە و هەژماری بانکیدا کورت کردووەتەوە. داهێنان نامۆیە و هەر بە نامۆییش دەمێنێتەوە، بەڵام هەر ئەو نامۆییەشە کە جیهان لە بێمانایی ڕزگار دەکات.